پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٤٩ - ١- حقوق متقابل امام و امّت

همه زمامداران، اعم از خوب و بد، به همين دليل امام فرموده است: «انّ لى عليكم حقّا، [١] مرا بر شما حقّى است». ولى به نظر مى‌رسد كه آنچه در اين بيان مبارك امام آمده، برنامه‌اى است كه براى هر قوم و ملّتى تنظيم شده است. هر پيشوايى، خواه از ناحيه خدا باشد و يا به مصداق، «لا بدّ للنّاس من أمير برّ أو فاجر». [٢] هر اميرى در هر جامعه‌اى بر سر كار آيد، اگر بخواهد كار او پيشرفت كند بايد اين حقوق چهار گانه را محترم بشمارد و نيز هر ملّتى اگر بخواهد از وجود امير خود بهره گيرد، بايد اصول چهار گانه را به كار بندد.

در واقع آنچه در اين خطبه آمده ارشاد و راهنمايى به حكم عقل و منطق است.

نكته‌ها

١- حقوق متقابل امام و امّت‌

حكومت پيوندى است در ميان امام و امّت، همانند پيوند سر با بدن كه بدون همكارى نزديك و هماهنگى كامل، هرگز سامان نمى‌يابد.

به تعبير ديگر، حاكمان الهى در عين اين كه نمايندگان خدا در ميان امّت‌ها هستند، نمايندگان مردم براى تأمين مصالح آنها نيز مى‌باشند و به همين دليل سنگين‌ترين حقوق را امام بر امّت و امّت بر امام دارد.

در روايات بحث‌هاى گسترده‌اى در زمينه اين حقوق متقابل ديده مى‌شود كه از دقّت و اهتمام اسلام به اين امر مهم خبر مى‌دهد. مرحوم كلينى در جلد اوّل اصول كافى، بابى در همين زمينه دارد و در نخستين حديث آن باب از ابو حمزه نقل مى‌كند كه از امام باقر عليه السّلام پرسيدم:

«ما حقّ الإمام على النّاس»، حقّ امام بر مردم چيست؟

فرمود: «حقّه عليهم أن يسمعوا له و يطيعوه»، «حقّ امام بر مردم اين است كه به سخنانش گوش فرا دهند و فرمانش را اطاعت كنند».

[١] مفتاح السعادة، جلد ٦، صفحات ٨٤- ٨٥.

[٢] نهج البلاغه، خطبه ٤٠.