پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣١٥ - شأن ورود خطبه

خطبه سى و چهارم‌ [١] و من خطبة له عليه السّلام فى استنفار النّاس الى أهل الشّام بعد فراغه من أمر الخوارج‌

. و فيها يتأفّف بالنّاس، و ينصح لهم بطريق السّداد امام عليه السّلام اين خطبه را براى بسيج مردم به سوى شاميان بعد از پايان كار خوارج در نهروان (و خاموش شدن فتنه آنان) ايراد كرد و در اين خطبه (از سستى و كوتاهى مردم در امر جهاد با دشمن) سخت، اظهار ناراحتى مى‌كند و آنان را به طريق صحيح و منطقى ارشاد مى‌كند.

شأن ورود خطبه‌

همان گونه كه در بالا اشاره شد، اين خطبه را امام عليه السّلام بعد از پايان جنگ نهروان ايراد فرموده است. از ظاهر كلام ابن ابى الحديد استفاده مى‌شود كه امام خطبه را در همان سرزمين نهروان بيان فرمود، در حالى كه از نصر بن مزاحم، نقل مى‌كند كه امام عليه السّلام خطبه مذكور را پس از بازگشت از نهروان و مشاهده سستى سپاهيان در آمادگى براى جنگ با شاميان، در كوفه، ايراد كرد. [٢]

[١] اين خطبه را طبرى در تاريخ خود (جلد ٦، صفحه ٥١) و ابن قتيبه در الامامة و السياسة (جلد ١، صفحه ١٥٠) و بلاذرى در أنساب الاشراف (صفحه ٣٨٠) به صورت مختصر آورده است. نيز مرحوم شيخ مفيد، در امالى (مجلس ١٨) به طور مبسوطتر آورده از آنچه در نهج البلاغه آمده است روايت كرده (مصادر نهج البلاغه، جلد ١، صفحه ٤٢٥).

مرحوم علامه مجلسى، در بحار الانوار نيز اين خطبه را از مطالب السئول محمد بن طلحه شافعى آورده است. (بحار، جلد ٧٤، صفحه ٣٣٣).

[٢] شرح نهج البلاغه، ابن ابى الحديد، جلد ٢، صفحه ١٩٢.