پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٦٨ - بهرهگيرى از آراء اهل نظر

در اينجا بود كه هر دو در برابر حاضران ظاهر شدند تا نظر خود را اعلام دارند.

در اينجا ابن عباس ابو موسى را نزد خود فرا خواند و گفت: «واى بر تو! گمان من اين است كه او تو را فريب داده. اگر بنا است سخنى بگويى، عمرو عاص را مقدّم دار! چرا كه بيم مى‌رود اگر تو مقدّم شوى او سخن خود را بگونه ديگرى ادا كند. او مرد مكّارى است».

ابو موساى نادان كه گرفتار غرور و غفلت عجيبى شده بود، رو به ابن عباس كرد و گفت: «اوه! ما اتّفاق نظر داريم».

ابو موسى قدم را پيش گذاشت و گفت: «رأى ما بر اين است كه على و معاويه را خلع كنيم و كار را به شورى وا گذاريم. بدانيد! من هر دو را خلع كردم. برويد و كسى را براى خلافت برگزينيد».

سپس عمرو عاص به پا خاست و گفت: «سخنان ابو موسى را شنيديم كه او رئيس خود را خلع كرد و من نيز او را خلع مى‌كنم و رئيس خود، معاويه را در مقام خلافت مى‌گذارم. او ولىّ عثمان و خونخواه او و سزاوارترين مردم به مقام او است».

به اين ترتيب نادانى‌ها و حماقت‌هاى يك گروه قشرى از يك سو و تلاش‌هاى بازماندگان احزاب جاهلى از سوى ديگر، كار خود را ساخت و فضاى جهان اسلام را تاريك كرد.

لشكر فريب خورده به زودى پشيمان شدند، ولى پشيمانى سودى نداشت و موقعيت مناسب از دست رفته بود. [١]

بهره‌گيرى از آراء اهل نظر

بى‌شك شورا يكى از تعليمات اساسى اسلام است كه در قرآن مجيد و روايات بازتاب گسترده‌اى دارد. قرآن علاوه بر اين كه انجام كارها با مشورت را يكى از نشانه‌هاى اصلى اهل ايمان مى‌شمرد و آن را در رديف نماز و زكات- كه از اركان‌

[١] اقتباس و تلخيص از شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديد، جلد ٢، صفحات ٢٠٦- ٢٥٦.