پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٠٤ - خطبه در يك نگاه

شده است، ولى ممكن است كه اين سخن، اشاره به جنگى باشد كه حضرت، قبل از شهادت خود، مردم را براى آن آماده مى‌ساخت، هر چند حادثه دردناك شهادت ايشان، مانع از اقدام به آن جنگ شد.

به هر حال، اين خطبه، از سه بخش تشكيل شده است: بخش نخست، به وضع عرب در عصر جاهليت و در آستانه بعثت پيغمبر اكرم اشاره مى‌كند و نشان مى‌دهد كه آنها گرفتار چه بدبختى‌ها و مشكلات عظيمى بودند كه به بركت ظهور پيامبر اسلام، از آن رهايى يافتند.

در بخش دوم، به حوادث بعد از رحلت پيامبر اشاره مى‌كند كه چگونه حقّ مسلّم آن حضرت، يعنى خلافت را از وى گرفتند و او را تنها گذاشتند و امام عليه السّلام (براى حفظ اسلام و قرآن) سكوت كرد، در حالى كه سخت نگران و ناراحت بود.

در بخش سوم، به داستان بيعت مشروط عمرو بن عاص با معاويه اشاره مى‌كند كه به آن همه صدمات جانى و مالى و اخلاقى بر مسلمانان منجر شد و در پايان خطبه، دستور مى‌دهد كه براى كوتاه كردن دست آن گروه ظالم و ستمگر، آماده نبرد شوند.