پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٧٨ - خطبه در يك نگاه

رسيدن اجلش براى او زيانبخش خواهد بود (چرا كه فرصت گرانبهايى و غير قابل بازگشتى را از دست داده است).

شرح و تفسير

جايگاه دنيا و آخرت از ديدگاه على عليه السّلام‌

همان گونه كه در بالا اشاره شد، امام عليه السّلام در اين خطبه غرّا براى سوق دادن انسان‌ها به زهد و بى‌اعتنايى به زرق و برق دنيا به ده نكته مهم اشاره مى‌كند، زيرا، همان طور كه در حديث آمده و تجربه نيز در تمام طول تاريخ ثابت كرده حبّ دنيا سرچشمه همه گناهان و (رأس كلّ خطيئة) است و بى‌اعتنائى به آن نخستين و مهم‌ترين گام براى اصلاح نفوس و مبارزه با فساد فردى و اجتماعى است.

در نخستين نكته به سپرى شدن دنيا و وداع كردن آن با اهل دنيا اشاره كرده مى‌فرمايد: «اما بعد دنيا روى برگردانده و وداع خويش را اعلام داشته است، (أمّا بعد فإنّ الدّنيا قد أدبرت، و آذنت‌ [١] بوداع).

چگونه دنيا پشت كرده و آهنگ وداع كرده است؟

نشانه‌هاى آن، بسيار روشن است. قبرستان‌هاى خاموشى كه از نسل‌هاى پيشين، يعنى پادشاهان و فرماندهان و زورمندان، جوانان و كودكان و پيران، باقى مانده همه، گواه ادبار دنيا و فريادهاى وداع آن است. قدّ خميده پيران، موى سپيد كهنسالان و بيمارى‌هاى گوناگون مشرفان به مرگ هر يك نشانه‌اى از ادبار دنيا و اعلان وداع او است.

ظاهرا دنيا خاموش است، امّا گويى، با هزار زبان، سخن مى‌گويد! اين، همان است كه على عليه السّلام در يكى ديگر از خطب نهج البلاغه، به آن اشاره كرده مى‌فرمايد:

[١] «آذنت» از ماده «اذن»، به معناى «اعلام كردن» است. و به اذان از اين جهت اذان مى‌گويند كه وقت نماز را اعلام مى‌كند.