پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٦٦ - شرح و تفسير

ريخته باشند بيشتر باقى نمانده است، (ألا و إنّ الدّنيا قد ولّت حذّاء [١]، فلم يبق منها إلّا صبابة كصبابة الإناء اصطبّها صابّها).

در اينجا دنيا به موجودى تشبيه شده كه به سرعت در مسير خود باز مى‌گردد، اين همان واقعيت حركت چرخ زمان و گذشت سريع عمر انسانى است، حركتى كه از اختيار انسان بيرون است، و حتى يك لحظه نيز متوقف نمى‌شود، حركتى كه فراگير است و تمام كائنات، جز ذات پاك پروردگار را بدون استثناء شامل مى‌شود، زمين و آسمان و ستارگان و كهكشانها و انسان و حيوانات همه در اين حركت فراگير شركت دارند، و به سوى فناء و نابودى پيش مى‌روند، فنائى كه دريچه عالم بقا است.

كودكان به سرعت، جوان، جوانان پير، و پيران از ميان جمع ما خارج مى‌شوند، تازه اين در صورتى است كه اجل‌هاى معلّق دامن افراد را نگيرد، و از كودكى يا جوانى به عمر انسان پايان ندهد.

امام در اين سخن مى‌فرمايد: باقى مانده عمر دنيا بسيار كم است، درست همانند قطرات آبى كه به بدنه ظرف پس از واژگون كردن آن باقى مى‌ماند، و يا به تعبير ديگر: هنگامى كه انسان ظرف پر از مايع را واژگون مى‌كند، سپس آن را به حالت اوّليه بر مى‌گرداند، كمى آب، ته ظرف جمع مى‌شود كه آن را «صبابه» [٢] مى‌گويند. و جمله‌ «اصطبّها صابّها» يا به اين معنى است كه وقتى انسان متوجه شد هنوز اندكى آب ته ظرف باقى مانده، بار ديگر آن را سرازير مى‌كند تا آن هم فرو بريزد (اين در صورتى است كه «اصطبّ» و «صبّ» به يك معنى باشد).

و يا اين كه گاهى انسان آن ته مانده را براى خود نگه مى‌دارد تا كامى از آن تر كند

[١] «حذّا» همان گونه كه در تفسير سيد رضى (رضوان اللّه تعالى عليه) و مفسران نهج البلاغة آمده و به معنى «سريع» است، و در اصل از «حذّ» (بر وزن حظّ) به معنى قطع، يا قطع سريع گرفته شده، سپس به هر حركت سريع اطلاق شده است، «حذا» مؤنث (احذّا) است.

[٢] «صبابه» در متن به قدر كافى توضيح داده شده است، نكته‌اى كه در اينجا بايد بر آن بيفزاييم اين است كه ضميرهايى كه در (اصطبها) و (صابها) آمده به صبابه بر مى‌گردد زيرا واژه اناء مذكر است، و ضمير مؤنث به آن باز نمى‌گردد.