سيصد هزار درهم شد». [١] سپس امام به پاسخ كسانى مى‌پردازد كه آن حضرت را متهم به عدم آگاهى از اصول سياست مى‌كردند، مى‌فرمايد: «آنها را چه مى‌شود؟! خداوند آنان را بكشد! گاه شخصى كه آگاهى و تجربه كافى دارد و طريق مكر و حيله را خوب مى‌داند فرمان الهى و نهى پروردگار، او را مانع مى‌شود، و با اين كه قدرت بر انجام اين كار را دارد آشكارا آن را رها مى‌سازد، (ما لهم! قاتلهم اللّه! قد يرى الحوّل‌ [٢] القلّب‌ [٣] وجه الحيلة و دونها مانع من أمر اللّه و نهيه، فيدعها رأي عين بعد القدرة عليها).

ولى آن كس كه از گناه و مخالفت فرمان دين پروا ندارد، از فرصتى كه پيش آمده استفاده مى‌كند (و دست به هر كار خلافى مى‌زند كه در نظر ساده‌انديشان تدبير و سياست است).

(و ينتهز [٤] فرصتها من لا حريجة [٥] له في الدّين)، من اگر دست به كارهايى نمى‌زنم كه دشمن را ناجوانمردانه از پاى در آورم، و با استفاده از وسيله نامقدّس به مقصود برسم به خاطر اين نيست كه از اين امور آگاهى ندارم، بلكه بدين جهت است كه من از خدا مى‌ترسم، و در مناسباتم با همه كس، حتّى با دشمن، به اصول عدالت و جوانمردى و تقوى پايبندم! من هدف را توجيه‌گر وسيله نمى‌دانم و

[١] فروع كافى، جلد ٥، صفحه ١٣٤، (اندكى با تلخيص).

[٢] «حوّل» (بر وزن ذرّت) از مادّه «حول» به معنى دگرگون شدن چيزى است، و حوّل به كسى مى‌گويند كه مى‌تواند مسائل را زير و رو كند و از تجارب مختلف در آن بهره‌گيرى نمايد، و سال را از اين جهت «حول» مى‌گويند، كه با گذشت آن مسائل دگرگون مى‌شود.

[٣] قلّب (بر وزن قلّك) از مادّه قلب، آن هم به معنى دگرگونى است، و قلّب به كسى مى‌گويند كه كارهاى مختلف را زير و رو مى‌كند و چاره‌جويى مى‌نمايد، و اطلاق واژه قلب براى آن عضو مخصوص، از اين جهت است كه دائما در حركت و تغيير و دگرگونى است.

[٤] «ينتهز» از مادّه «انتهاز» به معنى اقدام به انجام كارى است، و در بسيارى از موارد مانند خطبه مورد بحث با فرصت همراه است و به معنى بهره‌گيرى كامل از فرصتها است.

[٥] «حريجة» از ماده «حرج» (بر وزن كرج) به معنى جمع شدن و تنگ شدن است، و بعضى اصل آن را به معنى فشار معنوى حاصل از تحمّل مشقتها دانسته‌اند، اين واژه (حرج) گاه به معنى گناه نيز مى‌آيد، و حريجة به معناى پرهيز از گناه است.