بسيار گويايى از زندگى آنها، در چهار بعد فكرى و عاطفى و اقتصادى و اجتماعى، ارائه مى‌دهد كه اگر تمام كتاب‌هايى را كه در باره وضع عرب جاهلى نوشته شده است، بررسى كنيم، چيزى بيش از آن چه در اين خلاصه آمده، در آنها نخواهيم يافت.

انتخاب اين بحث، در آغاز خطبه، ظاهرا به اين دليل است كه امام عليه السّلام مى‌خواهد گذشته قبل از اسلام مردم را، به خاطرشان بياورد تا آن را با وضعى كه بعد از بعثت پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم پيدا كردند، مقايسه كنند و قدر و ارزش آن را بشناسند و اين سرمايه گران بها را با اختلافات و پراكندگى‌ها و پيروى از هوا و هوس، از دست ندهند، چرا كه ارزش نعمت‌ها، تنها، در مقايسه با فقدان آنها روشن و آشكار مى‌شود.

حضرت، در آغاز مى‌فرمايد: «خداوند، محمد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم، را به رسالت مبعوث كرد تا جهانيان را بيم دهد (و از كيفر الهى كه در انتظار طاغيان و منحرفان از راه حق و عدالت است، بترساند) و او را امين بر آيات كتاب خود قرار دهد، (إنّ اللّه بعث محمّدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم، نذيرا للعالمين و أمينا على التّنزيل.) قابل توجه اين كه امام عليه السّلام در اين جمله، فقط، بر «نذير (بيم دهنده) بودن» پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم تكيه كرد، با اين كه مى‌دانيم كه آن حضرت، هم بشير است و هم نذير، همان گونه كه در قرآن مجيد، كرارا، اين دو صفت، كنار هم قرار گرفته‌اند: «يا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِنَّا أَرْسَلْناكَ شاهِداً وَ مُبَشِّراً وَ نَذِيراً»، اى پيامبر! ما، تو را به عنوان گواه و بشارت دهنده و بيم دهنده فرستاديم». [١] و آيات ديگر [٢].

ولى از آنجا كه انگيزه حركت به سوى انجام دادن وظايف و پرهيز از تخلفات، غالبا، مجازات‌ها است، بيشتر روى عنوان نذير تكيه مى‌شود. به همين دليل، در بسيارى از آيات قرآن، در مورد پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و ساير انبياء روى عنوان نذير تكيه‌

[١] سوره احزاب، آيه ٤٥.

[٢] مانند ٢٨ سبأ، و ٢٤ فاطر، و ٨ فتح، و ١١٩ بقره.