پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٠٧ - در شبهات چه بايد كرد؟

امّا دوستان خدا «در برابر شبهات (و براى زدودن ظلمات آنها) نور و چراغ راهشان يقين است و دليل و راهنمايى آنان سمت و مسير هدايت، «فأمّا أولياء اللّه فضياؤهم فيها اليقين و دليلهم سمت‌ [١] الهدى».

اين تعبير ممكن است اشاره به يكى از دو چيز باشد: نخست اين كه اولياء اللّه به خاطر برخوردارى از يقين به مبانى وحى، به سراغ قرآن و سخنان پيشوايان معصوم مى‌روند و در پرتو اين نور و روشنايى، ظلمات شبهات را در هم مى‌شكنند و از چنگال آن رهايى مى‌يابند.

بنا بر اين تفسير، يقين اشاره به ايمان به خدا و نبوت است «و سمت الهدى»، اشاره به هدايتهايى است كه از طريق وحى نصيب انسان مى‌شود، همان طور كه قرآن مجيد مى‌گويد: «ذلِكَ الْكِتابُ لا رَيْبَ فِيهِ هُدىً لِلْمُتَّقِينَ» [٢]، اين كتاب بزرگ، شكى در آن نيست، و مايه هدايت پرهيزكاران است.

تفسير ديگر اين كه مراد از يقين، استفاده از مقدمات قطعى و امور يقينى است كه هرگاه انسان در تجزيه و تحليل خود بر امور يقينى تكيه كند، مى‌تواند گره شبهه را بگشايد و به سمت هدايت حركت كند.

و به تعبير ديگر، اولياء اللّه چون گرفتار هوا و هوس نيستند و عقل سليم بر وجودشان حاكم است، مى‌توانند در پرتو نور آن ظلمات شبهه را بشكافند و به مسير هدايت گام نهند، در حالى كه اگر فضاى فكر آنها انباشته از غبار هوا و هوس بود، هرگز نمى‌توانستند چهره حق و باطل را از لابه‌لاى پوشش‌ها تشخيص دهند.

اين دو تفسير، با هم منافاتى ندارد و مى‌تواند در مفهوم جمله‌هاى بالا جمع باشد.

ممكن است گفته شود كه در آيات و روايات نيز تعبيراتى است مشتبه و قابل‌

[١] سمت، به معناى «راه يا شاهراه» است، به چهره و قيافه نيكان نيز سمت گفته مى‌شود، «تسميت» عطسه كننده، به معناى دعا كردن براى كسى است كه عطسه مى‌كند، به مناسبت آن كه از خدا تقاضاى سلامت او مى‌شود و نيز از نشانه‌هاى سلامت انسان است.

[٢] سوره بقره، آيه شريفه ٢.