مى‌كردند، پاسخ آنها را «تاريخ» داده است، زيرا با چشم خود ديده‌ايم و يا شنيده‌ايم كه به هنگام متلاشى شدن شيرازه يك حكومت و قرار گرفتن مردم براى چند روز يا چند ساعت در شرائط بى‌حكومتى، اراذل و اوباش كه در هر جامعه‌اى وجود دارند به اموال و نواميس مردم حمله‌ور شده، مغازه‌ها و مراكز تجارى را به سرعت غارت مى‌كنند، نواميس مورد تجاوز قرار مى‌گيرند و خونهاى بى‌گناهان ريخته مى‌شود، جاده‌ها ناامن مى‌گردد و تمام فعاليت‌هاى مثبت اجتماعى متوقّف مى‌شود، دشمنان از هر سو به آن كشور حمله مى‌كنند، بيت المال به غارت مى‌رود، نه مؤمن در امان مى‌ماند و نه كافر، نه تنها حقّى به حقدار نمى‌رسد، كه تمام حقوق پايمال مى‌گردد، نه آرامشى وجود دارد و نه استراحتى.

بى‌شك اوّلين و مهمترين شرط براى زندگى صحيح امنيّت و نظم است، سپس وجود افراد نيرومندى است كه در برابر دشمنان خارجى و زياده خواهان داخلى سدّى ايجاد كنند كه آن هم بدون تشكيل حكومت و بيت المال و جمع‌آورى بخشى از اموال عمومى در آن امكان پذير نيست.

حضرت در سخنان پر معنى بالا به تمام اين نكات دقيقا اشاره كرده است، و منطق سست طرفداران بى‌حكومتى را به طور كامل ابطال مى‌كند.

در اينجا اين سؤال پيش مى‌آيد كه انجام وظائف هفتگانه بالا كه از سوى امير برّ و نيكو كار و عادل مسلّم است، آيا امير فاجر و ظالم نيز مى‌تواند اين وظائف را انجام دهد؟ در حالى كه در كلام امام عليه السّلام اين وظائف براى هر دو بيان شده است، به گونه‌اى كه نشان مى‌دهد كه هر دو توان انجام آن را دارند.

در پاسخ اين سؤال به اين نكته بايد توجه كرد: امير عادل و نيكو كار به يقين اين وظائف را انجام مى‌دهد، و اما فاجر به طور كامل نه، و بگونه نسبى آرى، چرا كه او براى ادامه حكومت خود چاره‌اى ندارد جز اين كه نظم را رعايت كند، در برابر دشمنان خارجى بايستد، جاده‌ها را امن و امان سازد و به طور نسبى جلو ظلم ظالمان را بگيرد، هر چند خود او يكى از ظالمان است. زيرا در غير اين صورت‌