پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٣٦ - عوامل قتل عثمان

داديد و از حد گذرانديد، و أنا جامع لكم أمره، استأثر [١] فأساء الأثرة، و جزعتم فأسأتم الجزع.

و خداوند، در اين مورد حكمى كه در باره «مستبدان» و «افراط گران»، جارى مى‌شود (و هر كدام، به سزاى اعمال خود در دنيا و آخرت، گرفتار مى‌شوند)، (و للّه حكم واقع في المستأثر و الجازع.» به گفته يكى از ادباى معروف عرب، عادت امام عليه السّلام اين بود كه سخنان جامع خويش را، با الفاظ كم و معانى بسيار بيان مى‌فرمود و اين سخن در واقع يكى از مصاديق بارز كلام جامع امام عليه السّلام است، مى‌فرمايد: هم عثمان مرتكب بدى و خطا شد و هم شما. او راه استبداد و حكومت خود سرانه را در پيش گرفت و خويشاوندان نالايقش را بر مسلمانان مسلّط ساخت و بيت المال را در اختيار آنان گذاشت و آنها به غارت بيت المال مشغول شدند. و آن گاه كه اعتراضات مسلمانان، از هر سو بلند شد، او گوش به آنها نداد، در نتيجه مردم ناراحت و عصبانى به او حمله‌ور شدند و بزرگان صحابه از مهاجران و انصار دست از ياريش برداشته و او را تنها گذاشتند.

از سوى ديگر مخالفان و مهاجمان نيز از حدّ گذراندند و به جاى اين كه او را از حكومت مسلمانان بر كنار سازند و زمام امور را از دست همكاران ظالمش بگيرند، اقدام به ريختن خونش كردند و چنان فتنه‌اى بر پا شد كه ساليان دراز تاريخ اسلام را تحت تأثير خود قرار داد و گروه منافقان و آنها كه در طمع حكومت بودند به بهانه خون او خونهاى زياد ديگرى را ريختند.

بنا بر اين هر دو گروه راه افراط را پوييدند و به همين دليل خداوند هر كدام از آنها را مطابق اعمالشان جزا مى‌دهد.

با اين كه در باره حكومت عثمان و پيامدهاى آن سخنان زيادى گفته‌اند امّا اين‌

[١] «استأثر» از مادّه «اثر» به معناى «انحصار طلبى» است. و در قاموس، آن را به «استبداد» تفسير كرده كه آن هم، به معناى «انحصار طلبى» است، حكومتهاى استبدادى نيز، حكومتى است كه يك فرد، همه چيز را در انحصار خود مى‌گيرد و همه مردم را برده و بنده خود مى‌سازد.