درگذشت سليمان بايد بآفرينش نخست برگردد، اينكه گفته مايه اشتباه شود گوئيم اشتباه لازم نيايد زيرا مدعى نبوت اگر آن را معجزه خود خواند كسى كه دعوت شده ميتواند باو بگويد نيروى جسم تو معجزه پيغمبر پيشين بوده، و با اين احتمال مدعى نبوت نتواند آن را دليل خود سازد- تفسير رازى ٢٢: ٢٠١- ٢٠٣- بيضاوى- ٢: ٩٥ تفسيرش- گفته: در «وَ يَتَّبِعُ كُلَّ شَيْطانٍ مَرِيدٍ» يعنى در مجادله يا در همه حالات پيرو شيطانست كه تنها آماده فساد كردنست و او را بايست است كه هر كه دنبالش رود گمراهش كند و بعذاب سوزانش كشد براى كردار بدى كه بدان وادارش كند.

و در قول خدا «فِي أُمْنِيَّتِهِ‌» گفته: يعنى در دلخواه آنچه مايه سرگرمى او بدنيا است فرمود ٦: و راستش بر دلم پرده كشند و هر روز ٧٠ بار آمرزش خواهم‌[١] «و خدا آنچه را شيطان افكند از بن بكند» و ببرد به نيروى عصمتى كه باو داده «و آيات خود را پايدار كند» كه رهنمونند براى كوشش در كار آخرت «و خدا دانا است» باحوال مردم «و حكيم است» در آنچه با آنها كند «تا آنچه را شيطان افكند آزمايش سازد براى آنها كه دلشان بيمار است» بوسيله شك و نفاق «و سخت دلان» بت‌پرست.

گويم: گفتگوها در باره نزول آيه در مجلد ششم گذشت «مِنْ هَمَزاتِ الشَّياطِينِ‌» يعنى از وسوسه‌هاى آنها و از اينكه گرد مرا بگيرند.

«فَكُبْكِبُوا فِيها» پيوسته بسر درآيند «در دوزخ بهمراه گمراه‌كننده‌ها» از

[١] در نهايه است كه در حديث آمده« انه ليغان على قلبى- الخ- غين ابر است، و گفتند: درختى است بهم پيچيده، يعنى سهوى كه لازمه بشرى است مرا فراگيرد زيرا دلش پيوسته با خدا بوده و اگر توجه بكارى از دنيا ميكرده آب را تقصير ميشمرده و آمرزش ميخواسته.( از ص ١٨٣ پاورقى)