عرفان اسلامى تفسير مصباح الشريعه و مفتاح الحقيقه - انصاريان، حسين - الصفحة ١٠٨ - حدود و اقسام امل

به مشيت و ارادت حق تعالى و به علم او مقيد كند، يا ارادت حيات به شرط صلاح مستثنى و مقيد كند.

پس آنگه اگر ذكر حيات كنى كه من ساعتى ديگر يا نفسى ديگر يا روزى ديگر بزيم به حكم و قطع، بدان كه تو با طول املى و آن از تو معصيت است؛ زيرا كه آن حكم است بر غيب. پس اگر مقيد كنى به مشيت و علم حق تعالى و گويى: بزيم انشاء الله يا گويى: اگر خدا خواهد يا داند كه من بزيم، از حكم طول امل بيرون آمده باشى و به قصر امل موصوف شده، از آن روى كه حكم، ترك كرده باشى.

پس بر تو باد اى برادر! كه ترك حكم كنى در ذكر بقا و حيات و مراد از ذكر، ذكر دل است، يعنى: دل را بر آن آرام دادن و بر آن ثابت كردن به توفيق و هدايت حق جل وعلا.

پس بدان كه امل بر دوگونه است: امل عامه و امل خاصه.

امل عامه‌ آن است كه حيات و بقا براى جمع دنياخواهى و تمتع بدان و اين معصيت محض است. قال الله تعالى:

[و يلههم الأمل فسوف يعلمون‌][١].

و آرزوها سرگرمشان نمايد؛ پس به همين زودى [حقانيت اسلام و فرجام شوم خود را] خواهند فهميد.

و ضد اين قصر امل است‌

و امل خاصه‌ آن است كه حيات و بقا خواهد جهت عمل خير و تمامى آن را، به شرط صلاح مستثنى كند؛ زيرا كه تواند بود كه خيرى معين باشد و بنده را در آن يا در اتمام آن صلاح ننهاده باشد، براى آن كه به سبب آن خير در آفتى افتد كه آن خير بدان آفت وفا نكند. پس به شرط صلاح مقيد ببايد كرد، پس روا نباشد بنده را كه ابتدا هر خير كه كند، از نماز و روزه و غيره آن در هيچ يك حكم كند به تمامى آن؛

[١] -حجر( ١٥): ٣.