آرى، كسى كه قلبش را نمى‌شناسد، در مقام مراقبت و رعايت آن برنمى‌آيد و در مقام حفظ نسيم واقعيت‌هايى كه از خزائن ملكوت به سوى قلب مى‌وزد كوتاهى مى‌كند. صاحب چنين قلبى از آن دسته مردمى است كه خداوند درباره آنان فرموده:

[و لا تكونوا كالذين نسوا الله فأنساهم أنفسهم أولئك هم الفاسقون‌][١].

و مانند كسانى مباشيد كه خدا را فراموش كردند، پس خدا هم آنان را دچار خودفراموشى كرد؛ اينان همان فاسقان‌اند[٢].

با اين بيان پر استفاده علامه مجلسى رحمه الله، انسان به اين نتيجه مى‌رسد كه غفلت از حق و فراموشى حضرت ذوالجلال بالاترين علت آلوده شدن قلب به رذايل و ناپاكى‌ها است.

و قتى كه قلب آلوده به گناه شد به تدريج به حيات الهى آن خاتمه داده مى‌شود و به چنگال شيطان گرفتار شده و دچار مرگ معنوى مى‌گردد و چون قلب بميرد از رحمت و عنايت حق منقطع گشته و به حالت نكبت‌بار وقف گرفتار خواهد آمد. اين است كه حضرت صادق ٧ مى‌فرمايد: ووقف القلب فى الغفلة عن الله.

و به قول مست جام وحدت، وحدت كرمانشاهى:

هركه آيين حقيقت نشناسد زمجاز		خواجه در حلقه رندان نشود محرم راز
يا به بيهوده مبر نام محبت به زبان‌		يا چو پروانه بسوز از غم و با درد بساز
آن قدر حلقه زنم بر در ميخانه عشق‌		كه كند صاحب ميخانه به رويم در باز
هركه شد معتكف اندر حرم كعبه دل‌		حاش لله كه شود معتكف كوى مجاز
مگذاريد قدم بيهوده در وادى عشق‌		كاندرين مرحله بسيار نشيب است و فراز

صلاح و فساد قلب در آثار اسلامى‌

قال رسول الله ٦: فى الإنسان مضغة إذا هى سلمت وصحت سلم بها سائر الجسد، فإذا سقمت سقم لها سائر الجسد وفسد وهى القلب‌[٣].

پيامبر اسلام ٦ فرمود: در انسان پاره‌گوشتى است، زمانى كه سالم و صحيح باشد به خاطر آن بقيه جسد سالم است و اگر بيمار باشد به خاطر بيماريش بقيه جسد بيمار است و آن قلب است.

عن النبى ٦: إذا طاب قلب المرء طاب جسده، وإذا خبث القلب خبث الجسد[٤].

نبى اكرم ٦ فرمود: زمانى كه قلب مرد پاك باشد، جسدش پاك و هرگاه قلب پليد باشد، جسدش پليد است.

در اين روايت به اين معنا اشاره شده كه نيكى‌هاى اعضا و جوارح و بدى‌هايش بستگى به نيكى و بدى قلب دارد.

عن الصادق ٧ قال: قال رسول الله ٦: شر العمى عمى القلب‌[٥].

امام صادق ٧ فرمود: پيامبر خدا ٦، فرمود: بدترين كورى، كورى قلب است.

[١] -الخصال: ١/ ٣١، صلاح العبد...، حديث ١٠٩؛ مشكاة الأنوار: ٢٥٥، الفصل الثالث فى ذكر القلب؛ بحار الأنوار: ٦٧/ ٥٠، باب ٤٤، حديث ٤.

[٢] -الخصال: ١/ ٣١، حديث ١١٠؛ بحار الأنوار: ٦٧/ ٥٠، باب ٤٤، حديث ٦.

[٣] -الخصال: ١/ ٣١، صلاح العبد...، حديث ١٠٩؛ مشكاة الأنوار: ٢٥٥، الفصل الثالث فى ذكر القلب؛ بحار الأنوار: ٦٧/ ٥٠، باب ٤٤، حديث ٤.

[٤] -الخصال: ١/ ٣١، حديث ١١٠؛ بحار الأنوار: ٦٧/ ٥٠، باب ٤٤، حديث ٦.

[٥] -الأمالى، شيخ صدوق: ٤٨٧، المجلس الرابع والسبعون، حديث ١؛ بحار الأنوار: ٦٧/ ٥١، باب ٤٤، حديث ٧.