عرفان اسلامى تفسير مصباح الشريعه و مفتاح الحقيقه - انصاريان، حسين - الصفحة ١٣٨ - گفتار عارفى وارسته

و در حظاير قدس بود و ديگر فرمود:

[لقد خلقنا الإنسان في أحسن تقويم‌][١].

كه ما انسان را در نيكوترين نظم و اعتدال آفريديم.

در عالم ارواح بود و چون بدين عالم پيوست و آن انس را فراموش كرد، نام ديگر مناسب فراموش‌كارى بر او نهاد.

و چون در زمان حال و مستقبل خطابش كند بيش‌تر بدان نامش خواند كه‌ «يا أيها الناس»\* يعنى: اى فراموش كار! تا باشد كه از ايام انس ياد كند، گفته‌اند: «سمى الناس ناسا لأنه ناس». يعنى: ناس را ناس مى‌گويند چون فراموش‌كار است.

و از اينجا جناب نبوى را فرموده‌اند: [و ذكرهم بأيام الله‌][٢]. يعنى اين‌ها را كه به روزهاى دنيا مشغول شده‌اند يادشان ده از روزهاى خدايى كه در جوار حضرت و مقام قدس بودند، شايد كه آن مهر و محبت در دل ايشان بجنبد، ديگر باره قصد آشيان اصلى و وطن حقيقى كنند كه [لعلهم يتذكرون‌]\* و [لعلهم يرجعون‌].\*

اگر محبت آن وطن در دل بجنبد، عين ايمان است كه‌

حب الوطن من الإيمان‌[٣].

و اگر قصد مراجعت كند و به همان راه كه آمده است بازگردد، مرتبه ايقان است و اگر به وطن اصلى باز رسد مقام احسان است و اگر از وطن اصلى درگذرد عتبه عرفان است و اگر آنجا توقف نكند و در پيشگاه درگاه وصول قدم نهد درجات عيان است و بعد از اين نه حد وصف و نه عالم بيان است.

الهى، آن شيداى محبوب گويد:

[١] -تين( ٩٥): ٤.

[٢] -ابراهيم( ١٤): ٥.

[٣] -دوست داشتن وطن نشانه ايمان است، ميزان الحكمة: ٤/ ٣٥٦٦؛ مستدرك سفينة البحار: ١٠/ ٣٧٥.