هر آن كالا كه در بازار عشق است‌		نوشته دست حق بر دفتر دل‌
سرشته عشق پاكان در نهادش‌		كز اصل پاك آمد گوهر دل‌
جهان معنوى را دل امير است‌		زفر عشق باشد افسر دل‌
چرا اين مرغ دل پرد به هر شاخ‌		چو هست اسرار يار دل بر دل‌

فيلسوف بزرگ، مرحوم حاج شيخ محمد حسين غروى اصفهانى معروف به كمپانى درباره عظمت دل گويد:

تا بى‌خبرى ز ترانه دل‌		هرگز نرسى به نشانه دل‌
روزانه نيك نمى‌بينى‌		بى‌ناله و آه شبانه دل‌
تا چهره نگردد سرخ از خون‌		كى سبزه دمد زدانه دل‌
از خانه كعبه چه مى‌طلبى‌		اى از تو خرابى خانه دل‌
از موج بلا ايمن گردى‌		آنگه كه رسى به كرانه دل‌
اندر صدف دو جهان نبود		چون گوهر قدس يگانه دل‌
در مملكت سلطان وجود		گنجى نبود چو خزانه دل‌
جانا نظرى سوى مفتقرت‌		كآسوده شود زبهانه دل‌

عارف دل سوخته الهى قمشه‌اى در اين زمينه گويد:

زدانشور مپرس احوال دلبر		جمالش هست پيدا در دل دل‌
زحسن دلرباى حضرت دوست‌		هزاران پرده بگشا در دل دل‌
دو عالم را خرد آيينه آراست‌		رخش آيينه آرا در دل دل‌
محيط فكر بى‌پايان ادراك‌		چو يك حلقه به صحرا در دل دل‌
اگر عالم كتاب حق‌تعالى است‌		همه نقش است و معنى در دل دل‌

جمالش بر تو پنهان است و ماراست‌		چو خورشيد آشكارا در دل دل‌
«الهى» عقل و هوش و دانش افكند		كه عشق آمد تماشا در دل دل‌

[وفتح القلب فى الرضا عن الله‌]

يعنى: فتح قلب در راضى بودن بنده است از حضرت حق در همه حالات، در فقر و غنا، در صحت و مرض. از حضرتش راضى بودن و در خوشى و ناخوشى زندگى صبر نمودن و شكر الهى را بجاى آوردن فتح قلب است.

وجه ناميدن مرتبه رضا به فتح، ظاهر است؛ چرا كه فتح عبارت است از:

گشايش كارها و آسان شدن آن. عبد در مرتبه رضا، تمام كارها و مشكلات را به خود آسان كرده و به هرچه از سوى دوست- از وسعت و تنگى و ...- روى مى‌دهد به خود گوارا نموده است.

عبد، زمانى كه از طريق انبيا و كتب آسمانى و ائمه طاهرين : خداى خود را شناخت و به اين نكته واقف شد كه پروردگار عادل خداى حكيم، در ترسيم كليه برنامه‌ها براى بنده خود جز خير و سعادت نخواسته، به تمام داده‌هاى او رضايت داده و از طريق اين رضايت خشنودى حق را براى خود خريده است.

در معارف الهى آمده:

رضاى حق از عبد، بسته به رضاى عبد از خداست.

معناى رضا

در اين‌ها لازم است به مسئله رضا از ديدگاه معارف اسلامى اشاره شود تا