عرفان اسلامى تفسير مصباح الشريعه و مفتاح الحقيقه - انصاريان، حسين - الصفحة ٢٨٢ - جايگاه عقل در وجود انسان

عقل، تميز دهنده حق از باطل، نور از ظلمت، درستى از نادرستى، پاكى از آلودگى، عزت از ذلت، دنيا از آخرت، راه از چاه، تاريكى از نور است.

عقل، مناط تكليف و معيار شناخت حلال از حرام و تكيه‌گاه انبيا و اوليا و شمع پر فروغ خانه خلقت است.

جايگاه عقل در وجود انسان‌

اگر عقل نبود، انسان با حيوانات فرقى نداشت و بلكه در عمل و حركت از همه حيوانات بدتر و پست‌تر بود، انسان بدون عقل جايى در خلقت ندارد و براى او بدون عقل راهى به سوى خدا نيست.

عقل، قوه عاليه نفس است كه با داشتن آن، انسان از حيوان ممتاز و برتر شده است؛ وظيفه اين نيروى بلند قدر درك كليات است مستقلا يا به وسيله تجريد آن‌ها از جزئيات و مورد استفاده قرار دادن علوم ارتكازى كه در خلقت بشر نهفته است، براى درك مجهولات و كنترل قواى نفسانى تا به مصرف لازم رسيده و سوء استعمال نشوند.

پس نقش مهم عقل استدلال است و استنباط كه مرتبه عالى استدلال مى‌باشد، يعنى راه يافتن به مجهولات به سود فرد و جامعه و مراقبت در حسن استعمال قوا.

حيوان از استدلال بهره ندارد و اين است كه قدرت غلبه بر طبيعت در او نيست و چنانچه مى‌بينيم تنها راهنماى او در حيات، غريزه و هوش است ديوانه از آنجا فاقد عقل است كه حركاتش تحت كنترل نيست و مى‌كند آنچه را براى خود و جامعه زيان‌آور است و به ناچار جامعه او را با جبر تحت معالجه يا مراقبت شديد قرار مى‌دهد و از همين‌رو لفظ عقل از عقال كه زانوبند شتر است گرفته شده، چون‌