درخشان پرتوى از اصول كافى - حسينى همدانى نجفى، محمد - الصفحة ٥١٥ - (شرح)

بوجود خواهد آمد و غير قابل تخلف و تمرد است.

قسم دوم امر تشريع و نهى تشريع است از نظر اينكه تحريك و تشويق و منع مكلف تخلف پذير است از نظر اينكه وابسته باختيار مكلف خواهد بود بالاخره بطور كلى امر و نهى تشريعى حق تعالى قابل تخلف و قابل اطاعت است امر تشريع و هم چنين نهى تكليفى ممكن است از حق تعالى شرف صدور بيابد ولى ساحت ربوبى نظر بمصالحى تحقق آن را نخواهد مثلا امر ابليس باينكه بآدم عليه السّلام سجده نمايد ولى سجده ابليس را نخواسته است ابليس نيز در مقام تخلف خواهد برآمد و سرّ تخلف ابليس آنست كه پس از امر بسجده بآدم مانند ساير فرشتگان است ابليس از نظر نخوت و غرور ذاتى و پليدى او بر حسب مسألت وجودى و پليد ذاتى خود از حق تعالى درخواست نمود كه بتواند در مقام تخلف برآيد حق تعالى نيز از نظر مسألت وجودى و ذاتى او باختيار خود از امر بسجده تخلف نمود.

بالاخره بر حسب مسألت ذاتى ابليس قيام بسجده ننمود هم چنين حق تعالى بآدم عليه السّلام نهى فرمود كه از شجره گندم نخورد ولى از نظر اينكه آدم عليه السّلام كمال صفاء روانى او مقتضى بود كه فريفته نيرنگ ابليس گردد درخواست نمود كه حق تعالى او را قدرت دهد كه از گندم بخورد و اقدام بخوردن گندم نموده از نهى تنزيهى حق تعالى تخلف نمود.

بالاخره هر چه كه مورد تعلق مشيت قاهره حق تعالى قرار بگيرد بوجود خواهد آمد زيرا هر چه بهره‌اى از وجود دارد چه از اعراض باشد و يا از افعال وابسته بمشيت حق تعالى خواهد بود از نظر اينكه هر موجود مخلوقى ربط محض و محض ربط بساحت ربوبى است و از نظر اينكه حق تعالى ابليس را مورد آزمايش قرار دهد او را امر فرمود در ضمن ساير فرشتگان بآدم سجده نمايد و از نظر اينكه ابليس بخواست اختيار خود بايد در مقام اطاعت و يا مخالفت برآيد. از اين جهت كه ذات او پليد بود و غرور وجودى او را واداشت كه‌