درخشان پرتوى از اصول كافى - حسينى همدانى نجفى، محمد - الصفحة ٥١٦ - (شرح)

در مقام تخلف برآيد ناگزير از حق تعالى به لسان وجودى خود مسألت نمود كه بر حسب نظام امكانى بتواند در مقام تخلف برآيد و غرور و پليدى خود را اظهار نمايد حق تعالى نيز مسألت ذاتى او را پذيرفت مشيت حق تعالى بوجود سجده مورد تعلق قرار نداد خواسته ابليس را اجابت فرمود هم چنين نهى آدم از خوردن گندم نظر بمصالح مرموز كه آدم ابو البشر عليه السّلام در مقام خوردن گندم برآيد.

بر حسب مسألت وجودى از حق تعالى درخواست نمود كه او بتواند در مقام خوردن گندم برآيد از صفاء روان كه داشت سوگند ابليس را پذيرفته و اقدام بخوردن گندم نمود خلاصه هر موجودى كه بهره‌اى از وجود دارد بر حسب مشيت و خواست حق تعالى و اذن او بايد بوجود بيايد و حق تعالى آن موجود را از لا شى‌ء بوجود آورد.

بنا بر اين هيچ اطاعت و هم چنين هرگز مخالفت و تمردى از بشر صادر نخواهد شد جز اينكه بر حسب مسألت مختار از حق تعالى كه او را كمك فرمايد و اذن دهد كه خواسته و فعل اختيارى خود را چه طاعت باشد و يا عصيان و يا امر مباح را بتواند بوجود آورد نهايت آنكه چنانچه فعل صادر جايز و واجب باشد بر حسب امر و نيز رضاى حق تعالى فاعل مختار آن را بوجود خواهد آورد و چنانچه معصيت باشد از نظر اينكه فعل وجودى است و ربط محض بساحت ربوبى است بايد باذن و مشيت حق تعالى صورت بگيرد و تحقق بپذيرد و گر نه محال است فعل وجودى را كه حق تعالى اذن ندهد فاعل مختار بتواند آن را ايجاد نمايد.

نتيجه آنست كه هر فعل اختيارى و يا غير اختيارى و هر موجودى كه بهره‌اى از وجود دارد چه اطاعت باشد و يا معصيت و يا فعل مباح فاعل مختار بخواهد