درخشان پرتوى از اصول كافى - حسينى همدانى نجفى، محمد - الصفحة ٢٢٤ - قوله له ما في السماوات و ما في الارض و ما بينهما و ما تحت الثرى

نظام عالم بر پايه‌اى استوار نخواهد بود.

و مفاد جمله‌ لَهُ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ وَ ما بَيْنَهُما وَ ما تَحْتَ الثَّرى‌ آنست كه نظام خلقت نمونه و مسطوره و ظهورى از صفات كبريائى است كه عوالم امكان را فرا گرفته است و نظام شريف ربوبى را ارائه ميدهد.

اسماء و صفات وجودى ساحت ربوبى همه از شئون ذاتى و حقيقت و حاق وجود و بحت و بساطت وجود است بالاخره فارق ميان خالق جهان و مخلوقات آنست كه صفات و كمال وجودى در ساحت ربوبى ذاتى و شئون وجودى مقام ربوبى است و هيچ يك زائد و بطور عارضى نخواهند بود ولى در باره مخلوقات هر صفت كمال كه فرض شود بر اثر هر موجودى بطور عارضى و زايد خواهد بود.

بالاخره از نظر نقص وجود است كه همه شئون وجودى نيز عارضى خواهد بود و اين از نظر آنست كه بدان اشاره شد ساحت كبريائى احدى الذات و صرافت و بساطت وجود است كه از جزء و نقص وجودى و يا تركيب و يا ماهيت و يا حد و يا رسم منزه خواهد بود.

بعبارت ديگر حق تعالى وجود صرف و حاق وجود است بطورى كه ماهيت او همان حاق وجودى است كه صفات و كمالات وجودى مانند حيات و قدرت و علم و كبريائى و ازليت همه از شئون حاق وجودى است و قابل حمل بر قدس كبريائى خواهند بود گرچه بر حسب مفهوم كلى غير ذات كبريائى است ولى بر حسب مصداق و تحقق خارجى هيچ يك از اين مفاهيم كلى جز در مورد حريم كبريائى صادق نخواهد بود از نظر اينكه ماهيت نيز حاق وجود و حاق حيات و قدرت ذاتى و علم و شهود و احاطه وجودى و ذاتى است.

خلاصه ساحت ربوبى لهويته البسيطة عين صفات حاق وجودى است با اينكه به لحاظ مفاهيم متكثر و مختلف هستند و منافات ندارد كه هر يك از اين عناوين و مفاهيم و تعينات وجودى نه وجود ذهنى دارند و نه خارجى از نظر اينكه موجود