درخشان پرتوى از اصول كافى - حسينى همدانى نجفى، محمد - الصفحة ١٦٢ - (شرح)

بطورى كه كثرت در آن نباشد و همه اشياء از حريم او منبعث ميشوند.

علم ساحت كبريائى بعوالم امكانى از جمله مرتبه ذات كبريائى است و نفس هويت احدى است و عبارت از علم اجمالى بسيط است نهايت بساطت از اين نظر گفته شده نظر باينكه ذات كبريائى كل الاشياء است و لا كثرة فيه.

و لازم علم اجمالى بسيط ساحت كبريائى بعوالم ما سواء عبارت از موجودات نامتناهى و ماهيات است كه در خارج بعرصه ظهور در مى‌آيند در علم ربوبى موجود بسيط نهايت بساطت بوده هم چنان كه صفات وجودى و اسماء و لوازم بلكه از شئون آنها همه موجود و شعاعى از حريم قدس بوده‌اند زيرا علم بسيط اجمالى عين ذات قدس ربوبى است و عوالم امكانى مظاهر و مراتب نازل آنست و مفاد علم كل آنست كه همه موجودات و ماهيات مختلف امكانى موجود بوجود واحد الهى هستند و نيز مفاد ذات كبريائى كل الاشياء آنست كه همه از حريم كبريائى منبعث ميشوند و ديگر مرتبه قضاء و علم تفضيلى است كه در مرتبه متأخر از ذات كبريائى است و از آن تعبير تام الكتاب مى‌شود كه صورتهاى همه اشياء معقوله مفصله محفوظ و غير قابل تغيير است و از آن عالم قضاء باقى تعبير مى‌شود و آيه كريمه‌ وَ إِنْ مِنْ شَيْ‌ءٍ إِلَّا عِنْدَنا خَزائِنُهُ‌ ناظر باين مقام است.

و ديگر مرتبه قدر و از آن كتاب محو و اثبات گفته مى‌شود و آيه كريمه‌ يَمْحُوا اللَّهُ ما يَشاءُ وَ يُثْبِتُ وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْكِتابِ‌ در آن همه صورتهاى اشياء و موجودات بوجه جزئى نفسانى متغير و به تدريج و پى در پى خواهند بود.

و ديگر مرتبه اخيره عبارت از صورتهاى مادى و عوارض جسمانى و احوال شخصى و اوقات و خصوصيات و اوضاع و اشكال محسوس هر يك از امور جزئى است وحدت هر موجودى عبارت از وجود خاص است.

دو قسم علم اول كه يكى از آن علم به عنايت و دومى علم بقضاء گفته مى‌شود و هر دو ثابت و غير قابل تغيير خواهند بود در نتيجه علم ساحت كبريائى بغير ذات‌