درخشان پرتوى از اصول كافى - حسينى همدانى نجفى، محمد - الصفحة ١٢ - شرح
و در عالم آخرت با اينكه روح بر بدن احاطه تدبيرى دارد و بطور ايجاب است بدن نيز با كمال نيروى خود كفائى در مقام انقياد و پذيرش از روح خواهد بود و نيز بر حسب منطق روايت
(و لكل امرء مانوى)
و كريمه جَزاءً بِما كانُوا يَكْسِبُونَ آنست كه براى هر عمل ارادى كه از جوهر وجودى انسان صادر مىشود غايت و نتيجه ذاتى خواهد داشت كه به كمون روح باز خواهد گشت و سيرت عمل ارادى در اين عالم پنهان خواهد بود ولى در عالم برزخ كه عالم شهود است سيرت عمل چه صالح و يا طالح ظهور نموده كه صورت و فعليت روح خواهد بود.
بدين جهت صورت ابدى و دائم است و قابل زوال نخواهد بود و عقوبت و يا نعمتها نتايج و ثمرات و سيرت اعمال صالحه و طالحه خواهد بود و عقوبتها و هم چنين لذتها و نعمتهاى عالم برزخ و قيامت چه بطور محسوس و يا بطور عقلى دائم و ثابت خواهد بود از نظر اينكه از درون روح و از صفاء آن يا از تيرهگى و پليدى روح سرچشمه مىگيرد و هرگز لازم ذاتى قابل زوال نخواهد بود تا چه رسد بشؤن ذاتى.
بعبارت ديگر فعل اختيارى از درون روح و قلب انسان فاعل صدور ميباشد و از اين نظر فعل اختيارى حركت جوهرى و سير وجودى روح است كه از كمون روان سرچشمه گرفته و بدين جهت نيز بروح باز خواهد گشت و بكمال نهفته خود دست يافته و ذاتى آن خواهد شد از اين جهت نيز سرائر اعمال اختيارى در عالم شهود چه برزخ و يا عالم قيامت درونى و ذاتى خواهد بود يعنى لذت نعمتهاى كه سيرت اعمال صالحه و ايمان است از شئون ذاتى درونى و هميشگى و ذاتى بوده و زوال پذير نخواهد بود و مانند لذايذ دنيوى و يا عقوبتهاى عالم طبع نخواهد بود كه عارضى و از خارج بر انسان فاعل عارض خواهد شد.
ايمان و رابطه اعتقادى بمقام قدس ربوبى و هم چنين اعمال صالحه و اداء وظايف دينى نيز فضايل خلقى از نظر صلاح ذاتى و اينكه شعار عبوديت هستند