ترجمه اصول کافي شيخ کليني - کمره‌اي، شيخ محمد باقر - الصفحة ٦٢٠

است، و بسا گفته شده: كبيره، هر گناهى است كه به دوزخ كشاند و فاحشه، آن است كه حد دارد، «جز لمم» در معنى آن اختلاف است:

١- مقصود گناهانِ صغيره است چون نگاه و بوسه و هر چه كمتر از زنا است- از ابن عباس.

٢- هر آن گناهى كه در زمان جاهليت بدان در افتادند و در اسلام عفو شده و بنا بر اين استثناء منقطع است.

٣- مقصود گناهى است كه يك بار در آن گرفتار شود و توبه كند و ديگر بدان برنگردد- از حسن و سدى و زجاج.

و گفته‌اند لمم اين است كه گناه صغيره كند و بدان باز نگردد چون بوسه و به ران سائيدن و مانند آن كه نماز كفاره آن است.

و گفته‌اند آن عبارت از توجه كامل به كارى است و عدم ارتكابِ آن.

قوله «بين الضلال و الكفر منزله» اين پرسشى است، و جوابِ آن چند توجيه دارد:

١- مقصود امام اين باشد كه منازل ميان گمراهى تا كفر بسيار است زيرا فعل هر واجبى و ترك هر حرامى يك حلقه از ايمان است و خلاف هر كدام درى است از گمراهى و هر كه ايمان كامل ندارد از يك در گمراهى وارد شده.

٢- مقصود از ضلالت اقرار به شهادتين باشد و ترك ولايت و عقيده امامت كه خود مقامى‌است ميان كفر مطلق و ايمان كامل.

٣- مقصودِ سائل اين باشد كه هر گمراهى كافر است يا نه؟ امام مى‌فرمايد: نه، از ايمانِ كامل تا كفر مراتب بسيارى است كه مراتبِ ضلالت و گمراهى است. از مجلسى (ره)- «الكفر باللَّه» شامل انكار همه عقائد ايمانى است و مخالفين هم در آن داخلند، و آخر خبر دلالت دارد كه ترك همه‌