راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ١٣ - باب اول در نقل نظرات و اقوال مختلف و بيان دلايل دو گروه در اين باره

ببينى و نه كسى تو را ببيند.

اين بود سخنان گروندگان به گوشه نشينى.

ذكر دلائل گروندگان به معاشرت و علت ضعف اين دلايل‌

اين گروه به آيات شريفه وَ لا تَكُونُوا كَالَّذِينَ تَفَرَّقُوا وَ اخْتَلَفُوا«٦» و أَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِهِمْ«٧» استدلال كرده‌اند و گفته‌اند كه خداى متعال به سبب فراهم كردن انس و الفت بر بشر منّت نهاده است.

اين دليل ضعيفى است، زيرا در اين آيات مقصود از پراكندگى و اختلاف، پراكندگى آرا و اختلاف مذاهب درباره معانى كتاب خدا و اصول شريعت، و مقصود از الفت، كندن ريشه‌هاى فساد از دلهاست ريشه‌هايى كه عامل به وجود آورنده فتنه‌ها و برانگيزنده دشمنيها مى‌باشند و گوشه گيرى با اين مطلب منافاتى ندارد و نيز به اين سخن پيامبر صلى الله عليه و آله استدلال كرده‌اند كه مى‌فرمايد: «مؤمن با ديگران انس مى گيرد و ديگران با او مأنوسند و خيرى نيست در شخصى كه نه با كسى انس دارد و نه كسى با او.»«٨»

اين دليل نيز ضعيف است، زيرا اين حديث اشاره به نكوهش شخص بد خلق دارد كه به علّت كج خلقى از انس با ديگران باز مى‌ماند و شامل آدم خوشخو نمى‌شود كه اگر معاشرت كند، انس مى‌گيرد و ديگران هم با او مأنوس مى‌شوند، ولى به دليل پرداختن به احوال خويشتن و يا به منظور ايمن بودن از ديگران، معاشرت را ترك گفته است.

به اين حديث نبوى استدلال كرده‌اند: «هر كه از اجتماع مردم جدا شود و با اين حال بميرد، به مرگ جاهليت مرده است.»«٩» و به اين حديث پيامبر صلى الله عليه و آله نيز كه فرمود: «هر كه با مسلمين خلاف بورزد، در حالى كه مسلمانان پيرو اسلام توانمند هستند، از جرگه‌