معارف قرآن - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٣٥١ - انتساب روح به خدا يعنى چه؟
ممكن است سؤال شود، اگر چنين است؛ پس چرا خدا به جاى «روحِ ما» نفرموده است «بدنِ ما» مگر بدن نيز چون روح، مخلوق خدا نيست؟
مىگوييم: در اضافهى «روحنا»، چيزى بيش از رابطهى خالق و مخلوق را لحاظ كرده است چنانكه در مورد كعبه مىفرمايد: بيت الله. چرا؟ مگر نه آنست كه همه چيز با خدا نسبت مخلوقيّت دارد پس چرا برخى از چيزها را بويژه، به خود نسبت مىدهد؟
اين به خاطر شرافتِ آن چيز هاست. يعنى انتساب بدن به خدا و انتساب روح به خدا، با هم برابر نيست. اگرچه از جهت مخلوقيّت مساويند ولى روح از جهت شرافت به خدا نزديكتر است.
پس ما، از اين اضافه و نسبت نبايد تصوّر كنيم كه چيزى از خدا به انسان منتقل شده و يك عنصر خدايى در انسان وجود دارد. حتّى در شعر نيز ادب اسلامى اقتضا مىكند كه هرگونه تشبيه و تعبيرى را در مورد خداوند ـ جلّ جلاله و عمّ نواله ـ بكار نبريم؛ مىدانيد كه فقهاء فرمودهاند: اسماء الله توقيفى ست. انسانِ مخلوق بايد نسبت به خداى خالق، حريمى قائل شود. فهم ما بدانجا نمىرسد كه خدا را بشناسيم و حقيقت اوصاف و افعال الهى را درك كنيم، پس چه بهتر كه در تعبيرات خويش، در حدّ تعبيرات كتاب و سنّت اكتفا كنيم. مگر به عنوان اطلاق و وصفى كه ناگزير باشيم در مقام بيان لفظى، بكار ببريم. نتيجه اينكه، اجمالاً از قرآن بر مىآيد كه در آدمى، جز بدن، چيزى بسيار شريف نيز وجود دارد ولى مخلوق خداست نه جزئى از خدا. و تا آن چيز شريف در انسان بوجود نيايد آدمى، انسان نمىگردد و چون در حضرت آدم بوجود آمد شأنى يافت كه بايد فرشتگان در برابر او خضوع كنند. البته شرط كافى نيست، شرط لازم است، تا اين نباشد، انسان صلاحيّت مسجود واقع شدن نمىيابد امّا آيا چيز ديگرى مىخواهد يا نه، آن را بايد از كتاب و سنّت دريافت.
اين دريافت ما از قرآن كريم بوَد در مورد روح.
امّا آيا چگونه چيزىاست و آيا از سنخ موجودات طبيعىاست يا از سنخ موجودهايىكه ما با آنها آشنايى نداريم، مگر با علم حضورى و معرفت شهودى؟
با توضيحى كه در مورد تعبيرات روح در قرآن داديم كه آنرا از امر خدا مىداند يعنى كار خداست يا به بيان برخى بزرگان: فرمان خدا، مىتوان استظهار كرد كه اين فعل و انفعالات عالم مادّى كه موجب امكان استعدادى براى پيدايش موجودى مىشود، در اصلِ پيدايشِ روح وجود ندارد و روح با فرمان خدا پيدا مىشود. و امّا اينكه تكامل آن در ارتباط با بدن و در اثر فعل و انفعالات مادّى پيدا مىشود، مسألهى ديگر ست.