معارف قرآن - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٤٩١
در اين آيه، ويژگيهايى رعايت شده است: يكى تعميم عمل صالح به مرد و زن. ديگر: شرط عمل صالح، ايمان يه خداوند است؛ كار كافر چنين اجرى ندارد. و ديگر اينكه فرموده است: چنين كسانى را كه مؤمن باشند و عمل نيك انجام دهند، با زندگى خوشى، زنده خواهيم كرد. ظاهر آيه متوجّه حيات اخروىست ولى برخى احتمال دادهاند كه: در همين دنيا زندگى خوشى خواهند داشت. مؤمن در اين دنيا نيز آرامش روحى و سعادت دارد.
نكتهى ديگر اينكه: اجر را براساس بهترين كارى كه انجام مىدهند، عطا مىفرمايد. بدون شك، منظور اين نيست كه براى كارهايى كه ارزش كمترى دارند، پاداشى نمىدهد. پس احتمالاً منظور اين باشد: كسانى كه در عمر خود داراى مراتبى از ايمان بودهاند و برخى از كارهاى نيك خود را در ضعف ايمان انجام دادهاند و برخى را در قوّت ايمان، خدا تفضّلاً ملاك را، قوّتِايمان قرار مىدهد؟
آيات بسيارى وجود دارد كه در آنها بين كارهاى خوب و بد در اجر و جزا فرق گذاشته است:
انعام / ١٦٠: «مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثالِها وَمَنْ جاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلا يُجْزى إِلاّ مِثْلَها».
آنكه نيكى كند ده برابر آن پاداش مىيابد و آنكه بدى كند، جز برابر همان كيفر نمىبيند.
آيات ديگرى نيز وجود دارد كه بيش از ده برابر اجر مىدهد يعنى به حسب لياقت و شايستگى مؤمنان پاداش، چندين برابر اضافه مىشود؛ مانند:
بقره / ٢٦٠: «مَثَلُ الَّذِينَ يُنْفِقُون».
به هر صورت؛ ظاهر ابتدائىِ اين آيات اينست كه رابطهى بين ثواب و عقاب اخروى و اعمال دنيوى، قراردادى ست. شبيه اين آيات، دستهى ديگرى از آيات است كه در آنها تعبير به خريد و فروش شده است: خدا مشترىست و انسان فروشنده:
توبه / ١١١: «إِنَّ اللهَ اشْتَرى مِنَ الْمُؤْمِنِينَ أَنْفُسَهُمْ وَأَمْوالَهُمْ بِأَنَّ لَهُمُ الْجَنَّةَ يُقاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللهِ فَيَقْتُلُونَ وَيُقْتَلُونَ وَعْداً عَلَيْهِ حَقًّا».
همانا خداوند از مؤمنان جانها و اموالشان را به (قيمت) بهشت مىخرد اينان مىكشند و كشته مىشوند؛ وعدهاى كه بر عهدهى خداست و راست است...
صف / ١٠و١١: «هَلْ أَدُلُّكُمْ عَلى تِجارَة تُنْجِيكُمْ مِنْ عَذاب أَلِيم؟
تُؤْمِنُونَ بِاللهِ وَرَسُولِهِ وَتُجاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللهِ بِأَمْوالِكُمْ وَأَنْفُسِكُمْ ذلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُون».
آيا (مىخواهيد) شما را به تجارتى رهنمون شوم كه شما را از عذاب دردناك مىرهاند؟
به خدا ايمان آوريد و به پيامبر وى و در راه خدا با مال و جانتان بكوشيد؛ اين، اگر بدانيد، براى شما بهتر است!