معارف قرآن - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٤٤٣ - روح در قرآن
اين نكته در روايات، مورد تأكيد، واقع شده است.
مؤمنون / ٩٩و١٠٠: «حَتّى إِذا جاءَ أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ قالَ رَبِّ ارْجِعُونِ لَعَلِّي أَعْمَلُ صالِحاً فِيما تَرَكْتُ كَلاّ إِنَّها كَلِمَةٌ هُوَ قائِلُها وَمِنْ وَرائِهِمْ بَرْزَخٌ إِلى يَوْمِ يُبْعَثُون».
چون يه يكى از آنان[كافران] مرگ دررسد مىگويد: پروردگارا مرا باز گردان شايد جبران كارهاى گذشته را با كردار نيك، بكنم؛ هرگز! در اين آرزو خواهد ماند كه از پسِ پشتِ آنان برزخىاست تا روز رستخيز.
از عبارت معلوم مىگردد كه از نشئهاى گذشته و وارد مرحلهى ديگر شده است زيرا مىگويد: مرا برگردانيد.
اين آيه كه دلالت بر وجود برزخ دارد و نيز گفتگوى انسان را پس از مرگ ذكر مىكند شاهد بر اين است كه انسان پس از مرگ باقى ست، آرزو دارد فكر مىكند، حرف مىزند، جواب مىشنود؛ پس شخصيت انسان به همان چيزىاست كه پس از مرگ باقى ست.
مؤمن / ٤٥: «٠٠٠».
... فرعونيان پس از مرگ و پيش از بر پا شدن قيامت، صبح و شب بر آتش عرضه مىشوند و به هنگام رستخيز به عذاب سختتر (و نهايى) وارد مىگردند.
از آيات ديگرى كه دلالت بر اين مطلب مىكند، آياتىاست كه دلالت بر حيات شهداء دارد:
بقره / ١٥٤: «وَلا تَقُولُوا لِمَنْ يُقْتَلُ فِي سَبِيلِ اللهِ أَمْواتٌ بَلْ أَحْياءٌ وَلكِنْ لا تَشْعُرُون».
به آنانكه در راه خدا كشته شدهاند مرده مگوييد كه زندهاند ولى شما نمىفهميد.
دربارهى اين آيه، بحثهاى بسيار شده است ؛ كسانى كه ايمانشان ضعيف است، منظور از زندگى شهدا در آيه را به زنده بودن نام آنها تفسير كردهاند تنها چيزى كه در برابر اينان يادآور مىشويم همان داورى قرآن در ذيل آيه است كه مىفرمايد «ولكن لا تشعرون» مىفرمايد: حياتى ست كه شما نمىفهميد.
آيه ديگر در همين زمينه، روشنتر است:
آل عمران / ١٦٩و١٧٠: «وَلا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللهِ أَمْواتاً بَلْ أَحْياءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ.فَرِحِينَ بِما آتاهُمُ اللهُ مِنْ فَضْلِهِ وَيَسْتَبْشِرُونَ بِالَّذِينَ لَمْ يَلْحَقُوا بِهِمْ مِنْ خَلْفِهِمْ أَلاّ خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلا هُمْ يَحْزَنُون».
مپنداريد آنانكه در راه خدا كشته شدهاند مردهاند؛ كه زندهاند و نزد پروردگارشان روزى مىبرند و از آنچه خدا بديشان از فضل خويش مرحمت فرموده است، شادمانند.