معارف قرآن - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٣٤٤ - موارد استعمال كلمه ى روح در قرآن
و امّا آيههاى ويژهى حضرت آدم(عليه السلام):
حجر / ٢٩ـ٢٨: «إِنِّي خالِقٌ بَشَراً مِنْ صَلْصال مِنْ حَمَإ مَسْنُون. فَإِذا سَوَّيْتُهُ وَنَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُوحِي فَقَعُوا لَهُ ساجِدِين».
ص / ٧٢ـ٧١: «إِنِّي خالِقٌ بَشَراً مِنْ طِين. فَإِذا سَوَّيْتُهُ وَنَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُوحِي فَقَعُوا لَهُ ساجِدِين».
قبلاً گفتيم كه بشر، در آيات مورد بحث، با وجود حضرت آدم تحقّق مىيابد و چون با قرائن خارجى، سجده نيز، ويژهى حضرت آدم بوده است، پس مىتوان گفت كه اين آيات، مخصوص حضرت آدم است. خواه از آنرو كه آدم سمبل همه انسانها بوده و خواه بواسطهى آنكه نور انبياء و اوليا در وجود او بوده است.
آيات نفخ روح در رابطه با حضرت مريم:
انبياء / ٩١: «وَالَّتِي أَحْصَنَتْ فَرْجَها فَنَفَخْنا فِيها مِنْ رُوحِنا وَجَعَلْناها وَابْنَها آيَةً لِلْعالَمِين».
تحريم / ١٢: «وَمَرْيَمَ ابْنَتَ عِمْرانَ الَّتِي أَحْصَنَتْ فَرْجَها فَنَفَخْنا فِيهِ مِنْ رُوحِنا».
بى گمان، اين نفخ روح، همانست كه موجب پيدايش عيسى شد و نه آنكه موجب حيات مريم شده باشد چرا كه او پيش از آن هم زنده بوده است. پس به «علاقهى ظرف و مظروف» به مريم نسبت داده شده است بويژه در آيهى دوّم، كه تعبير «فيه» آمده است كه به حضرت مريم برنمى گردد.
اينك ببينيم، اصولاً، خود روح از ديدگاه قرآن چيست.
موارد استعمال كلمهى روح در قرآن
روح در قرآن بسيار بكار رفته كه از جهت موارد استعمال و چگونگى كاربرد، با هم فرق دارد:
در سه مورد، تعبير روح القدس به عنوان تأييد كنندهى حضرت عيسى آمده است:
بقره / ٨٧: «وَآتَيْنا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ الْبَيِّناتِ وَأَيَّدْناهُ بِرُوحِ الْقُدُس».
بقره / ٢٥٣: «وَآتَيْنا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ الْبَيِّناتِ وَأَيَّدْناهُ بِرُوحِ الْقُدُس».
مائده / ١١٠: «إِذْ قالَ اللهُ يا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ اذْكُرْ نِعْمَتِي عَلَيْكَ وَعَلى والِدَتِكَ إِذْ أَيَّدْتُكَ بِرُوحِ الْقُدُسِ».
چنانكه مىبينيم، آيات از موجودى نام مىبرد كه وسيلهى تأييد حضرت عيسى بوده است.
در يك مورد نيز، از كسى به همين نام ياد شده كه قرآن را به قلب مقدّس پيامبر اكرم(صلى الله عليه وآله)، نازل كرده است:
نحل / ١٠٢: «قُلْ نَزَّلَهُ رُوحُ الْقُدُسِ مِنْ رَبِّكَ بِالْحَق».
آيا روح القدس همانست كه مؤيّد عيسى نيز بود؟ دليل قطعى از آيات، نداريم.