معارف قرآن - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٢٩٦ - جنّ
: «يا مَعْشَرَ الْجِنِّ قَدِ اسْتَكْثَرْتُمْ مِنَ الإِْنْس».
اى گروه جنّ، غلبه كردهايد بر آدميان.[١]
نكتهى مهم ديگرى كه از آيات درمى يابيم؛ اينستكه جنّ نيز مانند انسان، «مكلّف» است؛ موجودى است مختار و انتخابگر و بر سر دوراهى قرار مىگيرد و بايد يكى را انتخاب كند. اگر حقّ را پذيرفت به پاداش نيك مىرسد و اگر باطل را به عذاب :
ذاريات / ٥٦: «وَما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالإِْنْسَ إِلاّ لِيَعْبُدُون».
[ما جن و انس را نيافريديم مگر براى آنكه (خدا را) عبادت كنند،] دلالت دارد بر اينكه جن و انس در تكليف به عبادت، شريك هستند.
و از اين آيهى سورهى انعام نيز بر مىآيد كه بر جنّ نيز پيامبرانى مبعوث بوده و پيام الهى را به آنان رساندهاند:
انعام / ١٣٠: «يا مَعْشَرَ الْجِنِّ وَالإِْنْسِ، أَلَمْ يَأْتِكُمْ رُسُلٌ مِنْكُمْ يَقُصُّونَ عَلَيْكُمْ آياتِي».
اى گروه جن و آدم، آيا پيامبرانى از ميان شما برنخاستهاند كه آيات مرا بر شما حكايت نمايند؟
قرآن، از قول خود جنّ، نقل مىفرمايد كه آنان دو دستهاند و خوب و بد دارند:
جن / ١١: «وَأَنّا مِنَّا الصّالِحُونَ وَمِنّا دُونَ ذلِكَ كُنّا طَرائِقَ قِدَدا».
و اينكه از ما (گروهى) شايستگانند و گروهى جز آن؛ ما دستههاى گوناگونيم.
جنّ / ١٥ـ١٤: «وَأَنّا مِنَّا الْمُسْلِمُونَ وَمِنَّا الْقاسِطُونَ؛ فَمَنْ أَسْلَمَ فَأُولئِكَ تَحَرَّوْا رَشَداً.وَأَمَّا الْقاسِطُونَ فَكانُوا لِجَهَنَّمَ حَطَبا».
و اينكه برخى از ما مسلمان و برخى «قاسط» هستند؛ پس آنانكه مسلمانند؛ رستگارى را پى جستند و امّا «قاسط»ها هيزم دوزخند.
از اين دو آيه، نيز معلوم مىگردد كه اينان هم مكلّفند و هم اگر كسانى از ايشان كافر شوند به همان عذاب دوزخى كه انسانها دچار مىشوند؛ دچار مىگردند و حتّى تعبير هيزم دوزخ كه براى آنان در اين آيات بكار رفته در جاى ديگر، براى انسان نيز، بكار برده شده است:
بقره / ٢٤؛ تحريم / ٦: «وَقُودُهَا النّاسُ وَالْحِجارَة».
سوخت آن (دوزخ) آدمى و سنگ است.
[١] استدلال به اين آيه براى كثرت تعداد جنّيان نسبت به انسان، تمام نيست بلكه اين آيه ظاهراً به همان معناست كه در متن گفتيم يعنى بسيارى از انسانها را تابع خود كرديد. به قول زمخشرى معنى اين آيه، از باب قَدِ اسْتَكْثَرَ اْلاَميرُ مِنَ الْجُنُودِ است يعنى امير، بسيارى از سپاه را زير فرمان خود آورد.