معارف قرآن - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٢٦٥ - ٣ ـ نهرها و چشمه ها

آب را از آسمان به اندازه فرستاديم و بر زمين قرارش داديم و ما به روانه كردن آن تواناييم.(= به بردن آن ياراييم).

شايد بتوان از اين آيه و مانند آن دريافت كه: همه‌ى آبهاى روى زمين، نخست از آسمان فرود آمده بوده است. نظريه دانشمندن نيز، امروزه همين است كه درياها از نزول باران به وجود آمده‌اند امّا باران‌هاى سيل آسايى كه در مراحل نخستين تكوّن زمين فرو باريده است؛ ولى اين آبها روى حساب و اندازه نازل شده است. يعنى «تقدير» الهى بسيار دقيق بوده است زيرا اگر نزول بارانها بيش‌تر مى‌بود و ادامه مى‌يافت؛ تمام زمين را آب فرا مى‌گرفت و جاى زندگى، باقى نمى‌ماند؛ نيز بارانهاى بعدى نيز «بِقَدَر» و از روى حساب است؛ با آن تفاوت كه آبهاى اوليه از ابرهاى نخستين كه در آسمان تكوّن يافته بودند؛ پيدا شدند؛ امّا بارانهاى معمول، هر چند آن‌ها نيز از آسمان (جوّ زمين) نازل مى‌شوند؛ اما منشأ از آبهاى روى زمين مى‌گيرند.

سپس اين آبها، بر روى زمين يا زير آن، برحسب تقدير الهى جريان مى‌بايد و نهرها، چشمه‌ها، رودها را تشكيل مى‌دهد. اگر همه، بر سطح زمين جريان مى‌يافت؛ و پاره‌اى به زمين فرو نمى‌رفت؛ در فصول خاص و در مكانهاى ويژه، امكان بهره بردارى نمى‌يافت:

زمر / ٢١: «أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللهَ أَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً فَسَلَكَهُ يَنابِيعَ فِي الأَْرْض».

آيا نمى‌بينى كه خدا از آسمان آب را فرو فرستاد و آنرا به صورت چشمه‌هايى در زمين، جارى ساخت.

سلك، يعنى چيزى را به يك رشته كشيدن و منظّم كردن است. آبها را به صورت رشته هايى از چشمه‌ها ترتيب داد.

٣ ـ نهرها و چشمه‌ها

ابراهيم / ٣٢: «وَسَخَّرَ لَكُمُ الأَْنْهار».

و نهرها را براى شما مهار كرد(بكار گماشت).

يس / ٣٤: «وَفَجَّرْنا فِيها مِنَ الْعُيُون».

و در آن چشمه‌هايى برگشوديم و برشكافتيم.

چنانكه مى‌بينيم، يكدسته از پديده‌هاى زمينى كه قرآن ما را به تأمّل در آن فراخوانده، نزول باران، بقاء آن در زمين و ظاهر شدن به گونه‌ى نهرها و چشمه هاست.