اين سؤالى خام و سطحى نگرانه و ناشى از عدم ورزيدگى عقل سؤال كننده است، اگر يك موجودى از اول واجد كمال خود باشد؛ اين موجود ديگر مادى نخواهد بود؛ بلكه مجرّد است و فرض ما در موجودات مادى است. موجود مجرّدى اگر امكان وجود داشته باشد، خدا آن را خلق كرده و بخل نورزيده است. خدا چيزهايى كه از اول واجد همه‌ى كمالات خود هستند بسيار خلق كرده است و ما خبر نداريم، مثلا بنابراين فرض كه ملائكه (همه‌ى آنها يا بعضى) از قبيل مجردات باشند، از اول واجد همه‌ى كمالاتشان بوده‌اند و از مرتبه‌اى به مرتبه‌ى بالاتر عروج نمى‌كنند.

شايد بتوان از بعضى آيات و روايات براى اين مطلب استيناسى پيدا كرد:

١ ـ نهج البلاغه: اواخر خطبه اوّل «مِنْهُمْ سُجُودٌ لا يَرْكَعُونَ وَ رُكُوعٌ لا يَنْتَصِبُونَ» يك عده ملائكه را خدا به صورت ساجد آفريده، هميشه در حال سجودند، هيچوقت به فكر ركوع نمى‌افتند و ركوع نمى‌كنند، دسته‌ى ديگر هميشه در حال ركوعند و به حال قيام نمى‌ايستند. شايد بتواند ذهناً تقريب كرد (يا به اصطلاح استيناس كرد) كه تغييرى در وجودشان پيدا نمى‌شود.

٢ ـ الصافات / ١٦٤: «وَ ما مِنّا اِلاّ لَهُ مَقامٌ مَعْلُومٌ».

از زبان ملائكه مى‌فرمايد هر يك از ما مقام معينى داريم؛ شايد بتوان از اين تعبير، چنين استفاده كرد كه هيچ ملكى از مقام خود نمى‌تواند بالاتر رود، اينگونه آفريده شده است و تا آخر همان خواهد بود.

نهج البلاغه اواخر خطبه اوّل: «ثُمَّ فَتَقَ ما بَيْنَ السَّمواتِ الْعُلى فَمَلاََهُنَّ اَطْواراً مِنْ مَلائِكَتِه...».

خدا آسمانها را از ملائكه پُر فرمود، يعنى در تمام آسمانها جاى خالى كه ملكى در آن نباشد وجود ندارد.

اگر منظور از آسمانها عوالم مجرّد باشد و منظور از جاى، مرتبه‌ى وجودى، بدين معنى است: كه هر چيزى در هر مرتبه‌اى امكان وجود داشته، خدا آن را آفريده و طفره‌اى قائل نشده است.

بنابراين موجوداتى كه كمالات خود را از اوّل دارند؛ مجرّدند، بعد از اينكه اين عوالم پر شد، يعنى مرتبه‌ى مجرد، تكميل شد و خدا فروگذار نكرد و جاى خالى نگذاشت؛ نوبت به عالم ماده مى‌رسد؛ آيا خدا عالم ماده را خلق كند يا نه؟ اگر خلق شود، لازمه‌اش تدريج و تكامل و تغيير و تزاحم و ساير لوازم ماده است و اگر خلق نكند بخشى از عالم كه امكان وجود داشته