ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٣٥٠ - آمادهء مقاومت در برابر طوفانهاى مرد افكن فتنهها باشيد ، و گر نه ساقط مى گرديد

مقام انسانى كه اگر خودكامگان امروز اجازه فرمايند اين تحول و گرديدن به فعليت مى رسد و انسان از تاريخ طبيعى حيوانى به « تاريخ انسانى تكاملى » منتقل مى گردد . البته اگر اجازه فرمايند خداوند متعال اهميت اراده را در مواردى از قرآن مجيد گوشزد فرموده است . از آن جمله : اين اراده كه بعضى از صاحبنظران بزرگ در مشرق زمين اسلامى ، مانند مولوى آن را بزرگترين و اساسىترين نيرو براى حركت تكامل انسانى مى دانند - < شعر > بال بازان را سوى سلطان برد بال زاغان را به گورستان برد عنكبوت ار طبع عنقا داشتى از لعابى خيمه كى افراشتى مر رسن را نيست جرمى اى عنود چون ترا سوداى سر بالا نبود تو درون چاه رفتستى ز كاخ چه گنه دارد جهانهاى فراخ < / شعر > يا بقول سعدى < شعر > همت اگر سلسله جنبان شود مور تواند كه سليمان شود همت بلنددار كه مردان روزگار از همت بلند بجايى رسيده اند < / شعر > البته دو بيت اولى و دومى تعيين هدف حيات و گرديدن را به طبيعت خاص باز ، زاغ ، عنكبوت و عنقا نسبت مى دهد ، ولى از آنجا كه ملاك تنوع طبيعت خاص ، در اراده هم هست ، لذا از همان دو بيت هم مى توان براى اين مدّعا كه عظمت نيروى سازندهء اراده و كارايى آن است ، استفاده كرد ، زيرا در افراد و مصاديق يك نوع خاص از انواع جانداران نيز ، مانند انسان ، بجهت ضعف و قوت اراده ، تفاوت بسيار زياد است . انسانى وجود دارد كه همت و ارادهء او ، گسترش « من » وى بر تمام جهان هستى است . و انسانى وجود دارد كه اگر آتش در جايگاه زندگيش بيفتد ، و شعله هايش تا لباسها و اعضاى وى نزديك شود ، آرام صدا مى زند كسى نيست كه بيايد مرا از اين آتش نجات بدهد متفكرانى هم در مغرب زمين پيدا ميشوند مانند آرتور شوپنهور كه اصالت و قدرت اراده