ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٣٠٩ - تا ديروز با شما ، امروز عبرتى براى شما و فردا از شما جدا ميشوم و مى روم

مى كند و مى پذيرد . آيات شريفه اى كه دلالت بر مضمون هر دو جملهء ( هر انسانى بمقدار توانائيش تكليف شده است ) دارد در قرآن مجيد در موارد متعدد آمده است . از آن جمله ( وَأَنْ لَيْسَ لِلإِنْسانِ إِلَّا ما سَعى ) [١] ( و اين كه نيست براى انسان مگر جهد و كوشش او ) ( لا يُكَلِّفُ الله نَفْساً إِلَّا وُسْعَها ) [٢] ( خداوند هيچ نفسى را بجز بمقدار توانايىاش تكليف نمى نمايد . ) از اين آيات شريفه و حكم صريح عقل در بارهء هر دو مطلب ، آن نظريهء كلامى كه مطرح شده و مى گويد : تكليف فوق قدرت اشكالى ندارد ، بايد مردود قلمداد شود . بىاساس بودن اين نظريه بحدى است كه باور كردن آن دشوار است ، زيرا حكم بديهى عقل و عدالت محض خداوندى از يك طرف و قبح تكليف ما لا يطاق از طرف ديگر و آيات و منابع حديثى از طرف سوم ، فساد چنان نظريه اى را با كمال بداهت اثبات مى نمايد . [٣] جملهء بعدى ( ربّ رحيم و دين قويم و أِمام عليم ) ، ( پروردگارى مهربان ، دينى مستقيم و پيشوايى دانا ) مى تواند بعنوان علت محتواى دو جملهء مورد تفسير تلقى گردد . باين معنى خداوند مهربان ، و دين مستقيم إلهى و پيشواى دانا هرگز كوشش و تلاش انسانها را بيهوده تلقى نمى كنند و بيش از توانايى از هيچكس تكليفى نمى خواهند ١٦ ، ١٩ - أنا بالأمس صاحبكم و أنا اليوم عبرة لكم ، و غدا مفارقكم . غفر اللَّه لى و لكم ( من تا ديروز با شما بودم و امروز عبرتى براى شما هستم ، و فردا از شما جدا ميشوم . خداوند مرا و شما را ببخشايد . ) تا ديروز با شما ، امروز عبرتى براى شما و فردا از شما جدا ميشوم و مى روم اينست سرنوشت همهء انسانها ، اگر مردم اين جريان را با ديدهء بصيرت مى نگريستند ، يقينى

[١] النجم آيه ٣٩ .
[٢] البقرة آيه ٢٨٦ .
[٣] بعيد نيست اگر اين مسئله از نظر كلامى مورد تحقيق مجدد قرار بگيرد ، اثبات شود كه ناقلان نظريه يا كاتبان آن ، اشتباه كرده‌اند ، يا ممكن است اصل نظريه را مورد تأويل و تفسير قرار داد ، و الا خلاف عقل و آيات قرآنى ميباشد .