ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٥٥ - توضيحى در بارهء تغيّر احكام اوليه

دستورى بود كه پيامبر اسلام در بارهء مردمى كه از آفريقا ربوده مى شدند و در كشورهاى ديگر بعنوان برده فروخته مى شدند ، صادر فرمود : لا عبوديّة لهؤلاء المختطفين ، و إنّهم أحرار مثل سائر الأحرار ( بردگى آن ربوده شدگان صحيح نيست ، و آنان همگى آزادند مانند ساير مردم آزاد . ) ١٠ - مقدارى از اساسىترين ماليات اسلامى را كه زكات ناميده مى شود ، براى آزاد ساختن برده‌ها مقرر نمود .
١١ - اگر صاحب برده اى او را بيش از اندازه اذيت مى كرد ، محكوم به آزاد ساختن آن مى گشت . بهمين جهت بود كه در زمان عمر بن عبد العزيز بردگى تقريباً ريشه كن شده بود ، زيرا در آن زمان مقدارى مال به بيت المال رسيد ، موردى براى مصرف آن پيدا نشد ، لذا پسر عبد العزيز دستور داد برده‌ها را جمعآورى نموده آنان را آزاد كنند و از آن برده هايى كه مسلمان نبودند تعهد گرفته مى شد كه ارتباط دوستى با مسلمين ( رابطهء ولايى ) داشته باشند . و بدين ترتيب آن عده احكام اوليه اى كه براى برده‌ها مقرر شده بود ، با منتفى شدن موضوع ( بردگى ) منتفى گشت .
ج - همچنان تغيير شرايط نيز مى تواند مانند دگرگونى وسائل و موضوعات موجب تحول يافتن احكام اوّليه باشد . بعنوان مثال افزايش جمعيت و گسترش بسيار زياد شهرنشينىها و پيچيدگى روابط موجب وضع مقرراتى اضافه بر شرائط شرعى مى گردد ، مانند احكام ثبت ازدواج و اسناد املاك و غير ذلك . در حقيقت هر كسى كه امروز ملكى را مورد خريد و فروش قرار مى دهد ، مى داند كه ملزم است آن را در دواير رسمى به ثبت برساند و در غير اين صورت دعاوى و مرافعات او رسماً مسموع نخواهد گشت .
نمونه اى از عمده ترين اصول ثابت كه منشأ احكام اوليه مى باشند ، بقرار زير است
نمونه اى از عمده ترين اصول ثابت كه منشأ احكام اوليه مى باشند ، بقرار زير است :
ثابتها در ارتباط انسان با خويشتن « آن چنانكه هست »
ثابتها در ارتباط انسان با خويشتن « آن چنانكه هست » انسان در هر حال كه باشد ، داراى ثابتهايى است . خواه به آنها آگاهى داشته باشد يا نه ،