ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٤٧ - انواع ثابتها با نظر به اصالت و وسعت مفاهيم آنها

ثابت مطلق
ثابت مطلق با نظر باين تعريف آن حقيقت ثابت مطلق كه فوق همهء ثابتها است خدا است ، زيرا وجود اقدس او بىنياز و بالاتر از همهء علل و دور از هرگونه تأثر از موجودات عالم هستى است ، زيرا او است به وجود آورندهء همهء ثابتها و متغيرها ، و او است محيط بر همهء كائنات ، لذا هيچگونه تغيّر و نيستى راه به او ندارد . خداوند سبحان پيش از آفرينش هستى همان است كه پس از آفرينش آن . حركت و تغيّر و گذشت زمان كمترى تأثيرى در آن وجود اقدس ندارد . در برابر ثبات ازلى و ابدى و سرمدى آن مقام ربوبى ، هيچ ثابتى وجود ندارد ، و ( كُلُّ شَيْءٍ هالِكٌ إِلَّا وَجْهَه ) بنا بر اين ، اصيلترين و محيطترين و مستقلترين ثابت خداوند لم يزل و لا يزال در صقع سرمدى است . و چنانكه اشاره كرديم ، در برابر وجود ثابت او ، هيچ ثابتى وجود ندارد . [١] ثابتهاى نسبى
ثابتهاى نسبى - بدانجهت كه هيچ حقيقتى غير از خداوند متعال ثابت مطلق نيست ، لذا همهء ثابتها نسبى بوده و نبايد تصور كرد كه منظور از ثابت در مقابل متغير ، حقيقتى است دور از نيستى و دگرگونى بطور مطلق اختلاف ثابتها در وسعت محدود و نامحدود يك حقيقتى است بديهى . آن حكمت والا كه موجب جريان فيض خداوندى بر همهء كائنات است ، حقيقتى است ثابت و وسيعترين مفهوم را دارا ميباشد . در درجهء بعدى جريان قانون در هستى ، ثابتى است وسيع و فراگير . همچنين در ميان قوانين ، هم نسبيت از نظر وسعت مفهوم حاكم است .
اين ثابتها را در ارتباطات چهارگانه بايد مورد بررسى قرار داد : يك - ارتباط انسان با خويشتن . دو - ارتباط انسان با خدا . سه - ارتباط انسان با جهان هستى . چهار - ارتباط انسان با همنوعان خود .

[١] منظور از اسناد ثبوت به خدا در كلمهء ثابت ، مانند اسناد وجود به خدا است ، يعنى ثبوت در اين مورد مرادف وجود است .