اصول حكمت اسلامى و ديدگاه هاى فلسفه بشرى - مدرسى، سيد محمد تقى - الصفحة ١٦٢ - خداوند، وسيله شناخت خود

كرده است كه تا در اين بنده ضعيف شوقى دميده باشد، براى رسيدن به منبع علم و كمال، چنان كه بنده بايد بكوشد بدور از گناهان و خطاها با ساحت قدسى، پيوند يابد.

كسى از امام صادق عليه السلام درباره معرفت پرسش كرد كه آيا آن از كار خداست و آدميان در آن نقشى ندارند؟ امام عليه السلام پاسخ داد: «بدان كه معرفت از فرآورده‌هاى خداوندى است كه او آفريده است در دل بندگان.» [١] پس علم نورى است كه خداوند در دل هر كه خواهد بيفكند.

پرسشگر ديگرى از امام عليه السلام پرسيد: «خدا به تو خير دهد، آيا در ميان مردم ابزارى يافت مى‌شود كه با آن به معرفت دست يابند؟ امام عليه السلام فرمود: خير. او پرسيد: آيا مردم مكلّف به يافتن شناخت هستند؟ امام عليه السلام فرمود: خير، خداوند حقايق را بيان مى‌كند و بندگان را جز به اندازه توانشان مكلّف نمى‌سازد و به مقدارى او را متعّهد مى‌داند كه بدو داده است.» [٢]

در روايت ديگرى راوى از امام موسى بن جعفر عليه السلام پرسيد:

آيا مردم توان آن را دارند كه شناخت را با يكديگر داد و ستد كنند (از راه بحث و گفتگو آن را به دست آورند؟) امام عليه السلام فرمود: خير، آن منّتى است از سوى خداوند. عرض كرد: آيا آنها ثواب معرفت را خواهند بُرد، اگر نتوانند آن را از طريق بحث و گفتگو به دست آورند، همچون ركوع و سجود كه بديشان دستور داده شده و آنها هم انجامش مى‌دهند؟ امام عليه السلام فرمود: «خير، اين منّتى است از سوى خداوند سبحان و منّتى است در دادن پاداش.» بنابراين خداوند با دادن شناخت بر ما منّت مى‌نهد و با دادن پاداش نيز بر ما منت مى‌نهد و فراوانىِ بخشش تنها بر جود و كرم او مى‌افزايد.