اصول حكمت اسلامى و ديدگاه هاى فلسفه بشرى - مدرسى، سيد محمد تقى - الصفحة ٢٦٥ - فصل نهم شبههها و پاسخها

فصل نهم: شبهه‌ها و پاسخها

پيش از آغاز پاسخ به شبهه‌هايى كه بر مسأله جبر و اختيار سايه افكنده، شايسته است به اين حقيقت مهم اشاره كنيم كه براى شناخت درست از نادرست شيوه‌اى بغايت دقيق وجود دارد كه آدمى مى‌تواند آن را به كار برند. در پرتو اين شيوه شناخت آشكار و جدا كردن انديشه‌هاى درست از نادرست به گونه‌اى روشن رخ مى‌نمايد. آيات قرآن كريم و روايات رسيده از معصومين عليه السلام بارها به اين شيوه اشاره كرده‌اند.

اين شيوه چنين است كه انديشه را بر هواى نفسانى عرضه مى‌كنيم، اگر اين انديشه با هواى نفسانى همسو بود معمولًا مخالف حق و صواب است و اگر با هواى نفسانى ناهمسو بود معمولًا موافق حق و صواب است.

ولى اين كار چگونه صورت مى‌پذيرد و تجربيات بشرى در اين چار چوب كدام است؟

ممكن است گفته شود شخصى كه- براى مثال- در حكومتى ظالم به سر مى‌بَرد خالى از آن نيست كه يكى از دو موضع مى‌تواند داشته باشد، يا حكومت را تأييد مى‌كند و يا به مخالفت با آن بر مى‌خيزد و البتّه خاموشى در برابر جنايتهاى حكومت ستمگر، تأييد آن تلقّى مى‌شود.

و تأييد يعنى علاقه شخصى به ادامه ستم، كه مراتب آن، بر حسب منافعى كه‌