اصول حكمت اسلامى و ديدگاه هاى فلسفه بشرى - مدرسى، سيد محمد تقى - الصفحة ٢٦٤ - توانايى آفرينش اراده

و اگر عصيان كنى من بر تو حجّت دارم.» [١]

هنگامى كه استاد در طول سال تحصيلى به شاگرد خود درس مى‌دهد، اين شاگرد مى‌تواند در سهايى را كه استاد داده كاملًا دريافت كند و مى‌تواند با پاسخ صحيح هنگام امتحان يافته‌هاى خود را ثبت كند، ولى اگر از آموزش و فراگيرى بازماند سر نوشتى جز نا كامى نخواهد داشت و در چنين وضعى، استاد و عرف مى‌تواند شاگرد را به كوتاهى متّهم كند، در اين هنگام سخن منطقى آن است كه فضيلت موفقيت دانش‌آموز به استاد بر مى‌گردد، شكست و ناكامى او تنها و تنها به خود او باز مى‌گردد.

اين نمونه و نمونه‌هاى ديگر را كه توضيح آنها به طول مى‌انجامد، تنها براى تقريب ذهنى و اثبات مطلب آورديم و گرنه، خداوند متعال والاتر از مثالها ست.

وارد شدن انسان به بهشت به فضل، رحمت و نعمت الهى باز مى‌گردد، ليكن در افتادن او بجهنّم امر است مخالف با طبيعت مقدس خداوندى، بلكه اين امر از آغاز تا انجام به خود انسان باز مى‌گردد. خداوند سبحان مى‌فرمايد:

... وَمَا ظَلَمْنَاهُمْ وَلكِن كَانُوا أَنفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ‌ [٢].

«ما به آنها ستم نكرديم، ليكن خود به خويش ستم كردند.»