اصول حكمت اسلامى و ديدگاه هاى فلسفه بشرى - مدرسى، سيد محمد تقى - الصفحة ٢٢٥ - ٢- اجل

إِلَى‌ قَدَرٍ مَعْلُومٍ‌ [١].

«تا قدرى معلوم.»

يا ژرف انديشى در اين آيات در مى‌يابيم كه نخستين تقدير الهى براى آفرينش در برگيرنده زمانى بوده است كه هر رويدادى را فرا مى‌گيرد، براى مثال زمان خورشيد و ماه را مقّدر فرموده است، چنانكه براى هر پديده‌اى قدر و نهايت و زمانى قرار داده است. شب قدر نيز زمان است و تقديرات امور زمانى و غير زمانى در آن رقم زده مى‌شود و از جمله آن است كه موسى‌ در وقت معيّنى به سوى قوم خود آمد.

امور الهى نيز قدَرهاى مُقدَّر هستند.

پس عنصر زمان نزد خداوند سبحان همچون هر بُعدى از ابعاد آفرينش، مقدّر و معلوم است.

٢- اجل‌

آيات قرآنى تصريح دارند كه اجل نيز مشخصّ و معلوم است كه در اين باره.

خداوند مى‌فرمايد:

هُوَ الَّذِي خَلَقَكُم مِن طِينٍ ثُمَّ قَضَى‌ أَجَلٌ مُسَمّىً عِندَهُ ثُمَّ أَنْتُمْ تَمْتَرُونَ‌ [٢].

«اوست كه شما را از گل بيافريد و عمرى مقرّر كرد، و اجل حتمى نزد اوست، با اين همه ترديد مى‌ورزيد.»

وَهُوَ الَّذِي يَتَوَفَّاكُم بِاللَّيْلِ وَيَعْلَمُ مَا جَرَحْتُم بِالنَّهَارِ ثُمَّ يَبْعَثُكُمْ فِيهِ لِيُقْضَى‌ أَجَلٌ مُسَمَّىً ثُمَّ إِلَيْهِ مَرْجِعُكُمْ ثُمَّ يُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ‌ [٣].

«و اوست كه شما را شب هنگام مى‌ميراند و هر چه در روز كرده‌ايد مى‌داند، آنگاه با حدادان شما را زنده مى‌كند تا آن هنگام كه مدّت معين عمرتان به پايان رسد. سپس‌