اصول حكمت اسلامى و ديدگاه هاى فلسفه بشرى - مدرسى، سيد محمد تقى - الصفحة ١٤٣ - قرآن و عقل

پس علم و دانايى، نشانه عقل است، نشانه‌اى كه امام براى هشام بن حكم روشن كرده است، زيرا عقل همان موهبت خداست براى بندگانش، ليكن چگونه آدمى مى‌تواند آن را رشد دهد و بر آن بيفزياد؟ اين چيزى نيست مگر علم:

وَمَا يَعْقِلُهَا إِلَّا الْعَالِمُونَ‌.

اى هشام! خداوند سپس كسانى را كه عقل خود را به كار نمى‌گيرند نكوهيده و فرموده است:

وَإِذَا قِيلَ لَهُمُ اتَّبِعُوا مَا أَنْزَلَ اللَّهُ قَالُوا بَلْ نَتَّبِعُ مَا أَلْفَيْنَا عَلَيْهِ آبَاءَنَا أَوَلَوْ كَانَ آبَاؤُهُمْ لَايَعْقِلُونَ شَيْئاً وَلَا يَهْتَدُونَ‌ [١].

آية الله العظمى السيد محمد تقي المدرسي(دام ظله)، اصول حكمت اسلامى و ديدگاه هاى فلسفه بشرى - قم، چاپ: اول، ١٣٧٩.

چون به ايشان گفته شود كه از آنچه خدا نازل كرده است پيروى كنيد، گويند، نه‌، ما به همان راهى مى‌رويم كه پدرانمان مى‌رفتند، حتّى اگر پدرانشان بيخرد و گمراه بوده‌اند.»

پس خداوند سبحان از بندگان خود مى‌خواهد بارشد دادن عقل و افزودن بر آن به وسيله نور علم، خود را به پيشرفت و تكامل رسانند.

فروبستگى، ركودى كه پدران و نياكان بر آن بوده‌اند تنها گونه‌اى حماقت بوده است و حماقت از جهل است و اين تنها نوعى واپسگرايى است كه از گردنه‌هاى دشوار شمرده مى‌شود كه مسير زندگى آدمى را سد كرده است.

در پايان، حضرت كاظم عليه السلام از قول خداوند متعال مى‌فرمايد:

إِنَّ شَرَّ الدَّوَابِّ عِندَ اللَّهِ الصُّمُّ الْبُكْمُ الَّذِينَ لَايَعْقِلُونَ‌ [٢].

«بدترين جنبندگان نزد خدا افراد كر و لالى هستند كه انديشه نمى‌كنند.»

وَلَئِن سَأَلْتَهُم مَّنْ خَلَقَ السَّماوَاتِ وَالْأَرْضَ لَيَقُولُنَّ اللَّهُ قُلِ الْحَمْدُ للَّهِ بَلْ أَكْثَرُهُمْ‌