اصول حكمت اسلامى و ديدگاه هاى فلسفه بشرى - مدرسى، سيد محمد تقى - الصفحة ١٨٠ - ، تجلّى اراده خداوندى

«چرا مردم هيچ قريه‌اى به هنگامى كه ايمانشان سودشان مى‌داد ايمان نياوردند مگر قوم يونس كه چون ايمان آوردند عذاب ذلّت در دنيا را از آنان برداشتيم و تا هنگامى كه اجلشان فرا رسيد از زندگى برخوردارشان كرديم.»

مفهوم «بداء» اين است كه خداوند آفريننده مثلًا براى تو مقدّر كرده است كه به سبب نگون بختى پدر و مادرت، يا جنايتى كه مرتكب شده‌اى و يا بنا به شرايط پيرامونت نگون بخت باشى، دلى ممكن است بديهاى تو و يا عواملى ديگر را پاك كند و بار ديگر در پر تو قدرت بى حدّ و مرزش و در پى زاريهاى تو به درگاش كه با عمل صالح، گريه، اظهار دوستى و توسّل در شبهاى بزرگى همچون شب تبارك قدر همراه باشد بار ديگر سعادت و نيكبختى براى تو مقدّر فرمايد.

ايمان و اعتقاد به اين واقعيت هرگز با فطرت انسان تناقضى ندارد، بلكه بدان نزديكتر است.

اگر واقعيت جز از آن چيزى است كه ما بدان اعتقاد داريم، پس اين بدان معناست كه خداوند سبحان براى همه مردم واجب كرده است كه او را بپرستند و اعمال صالح انجام دهند، در حالى كه مى‌بينيم خداوند متعال براى مردم سرنوشتهاى متعدّد و گوناگونى مقدّر فرموده است و اين عين تناقض است. زيرا، اگر خداوند در هنگامى كه ما، در شكم مادر خود بوده‌ايم براى ما مقدّر كرده است نيكبخت باشيم و يا نگون بخت- و هرگز نمى‌توان آن را تغيير داد- پس مفهوم اين چيست كه پروردگار همه ما را فرمان مى‌دهد تا براى به دست آوردن سعادت و خير بكوشيم و از سقوط در پرتگاه نگون بختى ما را باز مى‌دارد؟ و مفهوم آن چيست كه ما به درگاه او دعا كنيم و او خداوندى است نزديك به بندگان خود و او پاسخمان دهد؟ ما هرگاه اعتقاد به اصل «بداء» را نفى كنيم و از پذيرش آن طفره رويم، لزوماً بايد عبادت و عمل صالح را ترك كنيم و دست بسته در انتظار سرنوشت خود