الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب چهارم مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤٩ - اشكال و ايرادات مصنف بر دليل ابن طراوه

استفاده مى‌شود از لفظ اوّل بدست نمى‌آيد بنابراين موردى يافت شد كه شيئ مبيّن خودش قرار گرفت و معذلك حضرات آنرا حمل بر عطف بيان نموده‌اند اگر چه حكم به جواز بدل بودنش نيز كرده‌اند، بنابراين ادباء در مثل قول عبد اللّه بن رواحه انصارى كه گفته:

يعنى: اى زيدى كه صاحب شتران صاحب قوّت و نيكو رفتار و باريك ميان هستى و اى زيدى كه به راه دانائى بر تو شب طول كشيد پس فرود بيا اى زيد مثل فرود آمدن چرخ بجهت نشستن بر مكانى.

اجازه داده‌اند كه آنرا به دو وجه بخوانيم:

الف: آنكه هردو اسم يعنى « زيد » اوّل و دوّم مفتوح خوانده شوند.

ب: آنكه اوّلى مضموم و دوّمى مفتوح خوانده شود.

امّا فتح هردو بخاطر آنستكه مناداى مضاف بوده لذا بايد منصوب شوند و نصب آن بفتح است.

مؤلّف گويد:

مضاف اليه « زيد » اوّل بقرينه مضاف اليه دوّم يعنى « اليعملات » حذف شده.

امّا ضمّ اوّلى بخاطر آنستكه مناداى مفرد معرفه ممكن است باشد كه مى‌بايد مبنى بر ضمّ قرائت گردد و فتح دوّمى بهمان جهتى است كه در اوّل تقرير شد.

و نيز در قول جرير بن عطيّه كه گفته است:

يعنى اى قبيله تيم كه از تيم عدىّ هستيد پدرى براى شما مباد نيفكند شما را در زشتى و هجوى كه من عمر را مى‌نمايم.

دو وجه مذكور را اجازه داده‌اند.