اضافه بر اينها قرآن مجيد بارها از گروهى از صحابه كه به ميدان جنگ پشت كرده‌اند يا تخلّف از قول رسول اللَّه نموده‌اند يا بر آن حضرت ايراد نموده‌اند، سخن مى‌گويد و بعضى را با صراحت فاسق مى‌شمرد؛ در يكجا مى‌فرمايد: « «وَ مِنْهُمْ مَنْ يَلْمِزُكَ فِي الصَّدَقاتِ فَإِنْ أُعْطُوا مِنْها رَضُوا وَ إِنْ لَمْ يُعْطَوْا مِنْها إِذا هُمْ يَسْخَطُونَ»؛ بعضى از مؤمنان هستند كه درباره تقسيم زكات، بر تو خرده مى‌گيرند اگر از آن به آنها بخشيده شود راضى مى‌شوند و اگر چيزى داده نشود خشمگين خواهند شد». [٤] در جاى ديگر مى‌فرمايد: « «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ جاءَكُمْ فاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَيَّنُوا أَنْ تُصِيبُوا قَوْماً بِجَهالَةٍ فَتُصْبِحُوا عَلى‌ ما فَعَلْتُمْ نادِمِينَ»؛ اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد اگر فاسقى خبرى براى شما بياورد، تحقيق كنيد، مبادا جمعيّتى را به مصيبتى گرفتار كنيد، سپس پشيمان شويد» [٥] كه غالب مفسّران اهل سنّت آن را درباره وليد بن عقبه مى‌دانند كه از صحابه بود. ابن عاشور در تفسير خود آن را مورد اتّفاق مى‌شمرد و روايات متضافره را ناظر به آن مى‌داند. [٦]

اضافه بر اين قرآن در سوره نور و احزاب و برائت و منافقون، از گروهى از افراد به ظاهر مسلمان سخن مى‌گويد كه به ظاهر جزء صحابه بودند، ولى در باطن منافق بودند و نام‌هاى آنها هرگز ذكر نشده است. در داستان معروف افك كه در سوره نور در پانزده آيه درباره نكوهش آنها سخن مى‌گويد گروهى از همين افراد، به ظاهر مسلمان و جزء صحابه بودند. به هر حال جاى ترديد نيست كه صحابه با تمام احترامى كه دارند گروهى صالح و گروهى غير صالح بودند، نمى‌توان سخنان همه آنها را حجّت دانست.

اضافه بر همه اينها كارهايى از بعضى از معاريف صحابه سر زده است كه با هيچ منطقى قابل توجيه نيست. همه مى‌دانيم داستان جنگ جمل را طلحه و زبير كه صحابى معروف بودند به راه انداختند و بر امام وقت خود خروج كردند و طبق بعضى از تواريخ هفده هزار نفر از مسلمانان در اين جنگ كشته شدند.

و نيز مى‌دانيم معاويه همين كار را در برابر امام وقت على عليه السلام انجام داد و شايد بيش از يك صد هزار نفر از مسلمين در جنگ صفين به قتل رسيدند آيا اين خونريزى‌ها قابل توجيه است و چنين افرادى را

[١]. ميزان الاعتدال‌، ج ١، ص ٤١٣ و ٦٠٧.

[٢]. الاحكام ابن حزم‌، ج ٦، ص ٨١٠.

[٣]. لسان الميزان‌، ج ١، ص ٤٢٤.

[٤]. توبه، آيه ٥٨.

[٥]. حجرات، آيه ٦.

[٦]. تفسير ابن عاشور، ج ٢٦، ص ٢٢٨.