روى كار آمده بودند در بى خبرى كامل قرار دهد. به علاوه بعضى از صحابه را تطميع كرده بود تا احاديثى در نكوهش على عليه السّلام جعل كنند و به پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم نسبت دهد.

ابن ابى الحديد از استاد خود «ابو جعفر اسكافى» چنين نقل مى‌كند كه «معاويه» جمعى از صحابه و گروهى از تابعين را وادار كرده بود كه روايات زشتى در باره على عليه السّلام جعل كنند كه نتيجه‌اش بد گويى مردم و بيزارى جستن آنها باشد و براى آنها جايزه‌هاى مهمى قرار داده بود، آنها نيز احاديثى جعل كردند كه معاويه را راضى كرد. يكى از آنها ابو هريره و ديگرى «عمرو بن عاص» و «مغيرة بن شعبه» بود و از گروه تابعين «عروة بن زبير».

به همين دليل «ابو جعفر اسكافى» مى‌افزايد احاديث «ابو هريره» نزد اساتيد ما قابل قبول نيست و از عمر نقل مى‌كند كه او را با تازيانه زد و گفت تو احاديث فراوانى از پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم نقل مى‌كنى (در حالى كه مدت كوتاهى نزد آن حضرت بوده‌اى) بنا بر اين معلوم مى‌شود كه دروغ بر پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مى‌بندى. [١]

٤- تقيّه، سپر دفاعى در مقابل دشمن‌

بعضى از شارحان نهج البلاغة در اينجا به مناسبت خطبه بالا بحث تقيّه و مشروعيّت آن را پيش كشيده‌اند، گر چه اين يك مسأله پر اهميت و دامنه دارى است ولى لازم است در اينجا بحث فشرده‌اى در باره آن داشته باشيم و شرح آن را به موارد مناسب ديگر موكول كنيم.

«تقيّه» در لغت به معنى خويشتندارى يا پرهيز از چيزى است و در اصطلاح تعاريف مختلفى براى آن ذكر كرده‌اند كه از همه روشنتر اين است كه گفته شود: تقيّه عبارت است از پنهان نمودن اعتقادات يا اعمال دينى به خاطر ترس از ضرر يا مصلحتى از مصالح ديگر، از جمله حفظ وحدت و پرهيز از هر گونه اختلاف در

[١] شرح نهج البلاغة، ابن ابى الحديد، جلد ٤، صفحه ٦٣ و ٦٧- براى آگاهى بيشتر بر چگونگى احاديث ابو هريره و جعليات او مى‌توانيد به كتاب «ابو هريرة» تأليف علّامه محقّق «سيد شرف الدّين» مراجعه كنيد.