پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٨١ - خطبه در يك نگاه

خطبه سى و هفتم‌ [١] و من كلام له عليه السّلام يجرى مجرى الخطبة و فيه يذكر فضائله عليه السّلام‌

قاله بعد وقعة النّهروان سخنى است از امام عليه السّلام كه در حكم خطبه است و بعد از واقعه نهروان بيان فرموده و در آن روحيات خود را شرح مى‌دهد.

خطبه در يك نگاه‌

همان گونه كه در كلام ابن ابى الحديد نيز آمده، اين خطبه شامل چند بخش مختلف است كه هر يك ناظر به مطلبى است.

در بخش نخستين، امام به خدماتش در زمان غربت اسلام و آغاز دعوت پيغمبر اشاره مى‌كند و مى‌گويد كه: در برابر آن طوفان‌ها و تند بادهايى كه دشمن به راه انداخته بود، مانند كوه محكم ايستادم و نقطه ضعفى از هيچ نظر بر دامان زندگى من وجود ندارد.

[١] در «مصادر نهج البلاغه»، از كلام «ابن ابى الحديد» در شرح نهج البلاغه، چنين استفاده كرده كه او اين خطبه را در منابع ديگر، به صورت مبسوطتر يافته است، چرا كه مى‌گويد: «اين خطبه چهار بخش است كه ارتباط زيادى با هم ندارد و سيّد رضى هر بخش را از كلام امير مؤمنان على عليه السّلام كه يك خطبه طولانى است و بعد از واقعه نهروان ايراد فرموده است، گرفته» سپس از مرحوم صدوق در امالى نقل مى‌كند كه بعد از شهادت امير مؤمنان، پيرمردى گريه كنان از راه رسيد و در مقابل در خانه آن حضرت ايستاد و سخنانى بيان كرد كه دقيقا بر مضامين اين خطبه تطبيق مى‌كند. منتها على عليه السّلام ضميرها را به صورت متكلّم در اين خطبه آورده است و او به صورت ضمير مخاطب اين جمله‌ها را تكرار كرد. و اين نشان مى‌دهد كه خطبه مزبور سابقه طولانى دارد: (مصادر نهج البلاغه، جلد ١، صفحه ٤٣٣.)