پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٤٦ - حقّ من بر شما و حقّ شما بر من!

با توجه به اين كه «في‌ء» به گفته ارباب لغت، در اصل به معناى «بازگشت و رجوع به حالت نيكو» است، به سايه هنگامى كه از طرف غرب به شرق بر مى‌گردد، «في‌ء» گفته مى‌شود. اين واژه در آيات قرآن و احاديث معمولا بر اموالى اطلاق مى‌شود كه از كفّار به مسلمانان مى‌رسد، گاه به خصوص اموالى كه بدون جنگ، از آنها به دست مى‌آيد و گاه به همه اين اموال و گاه حتّى به انفال (ثروت‌هاى طبيعى كه متعلّق به حكومت اسلامى است و مالك مشخصى ندارد) نيز اطلاق مى‌گردد.

في‌ء در جمله بالا، در كلام امام عليه السّلام اشاره به تمام اموال بيت المال است و تعبير به «توفير فيئكم» با توجه به اين كه «توفير» از مادّه «وفر» به معناى «مال بسيار» و «توفير» به معناى «اداى آن» است اشاره به اين است كه وظيفه حاكم، اين است كه اموال عمومى را، به طور كامل در اختيار نيازمندان و تمام صاحبان حق قرار دهد و به طور كلى به امور اقتصادى و معيشت مردم سامان بخشد.

سومين وظيفه حاكم، پرداختن به مسائل مربوط به آموزش و كارهاى فرهنگى است.

امام عليه السّلام در اين زمينه مى‌فرمايد: حق ديگر شما بر من، اين است كه شما را تعليم كنم تا از جهل و نادانى رهايى يابيد، «و تعليمكم كيلا تجهلوا»، آرى والى بايد با آموزش‌هاى صحيح و سالم به مبارزه با جهل برخيزد و سطح افكار مردم را بالا ببرد و فرهنگ جامعه را تقويت كند و عامل مهم بدبختى‌ها را- كه جهل و نادانى است- ريشه كن سازد. حضرت مى‌فرمايد: چهارمين حق شما بر من، اين است كه «شما را تربيت كنم و پرورش دهم تا فرا گيريد و آگاه شويد، «و تأديبكم كيما تعلموا».

در واقع امام عليه السّلام در جمله‌هاى كوتاه و پر معناى بالا، به چهار بعد مهم حكومت اسلامى و حقوق ملت‌ها بر حاكمان اشاره فرموده است:

اوّل- برنامه ريزى صحيح، دوم- تنظيم عادلانه مسائل اقتصادى، سوم- توجه كامل به امر آموزش،