پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٣٥ - عوامل قتل عثمان

و انصار- كه ترك يارى عثمان كرده‌اند- بهترند و مسلّم است كه ترك كنندگان حمايت عثمان نيز اطرافيان او را بهتر از خود نمى‌دانستند، به اين ترتيب همگى در اين سخن اتفاق نظر داشتند كه حاميانش هرگز از بهترين مردم نبودند.

اين تعبير لطيفى است كه مى‌تواند پرده از روى اعمال عثمان بردارد و نشان دهد كه او كارهايى كرده بود كه نفرت عمومى مسلمانان را برانگيخته بود. مهم‌ترين آنها تقسيم بيت المال در ميان يارانش و سپردن پستهاى حسّاس كشور اسلام به دست نااهلان و تبعيض و بى‌عدالتى در ميان مردم و غفلت از مصالح مسلمانان بود.

بعضى از شارحان نهج البلاغه، [١] مى‌گويند كه امام عليه السّلام اين سخن را، در پاسخ كسى ايراد فرمود كه در محضرش چنين گفت: «آنها كه دست از يارى عثمان برداشتند، منشأ فتنه بودند، چرا كه اگر بزرگان صحابه به يارى او بر مى‌خاستند جاهلان امّت هرگز جرأت ريختن خون او را نداشتند. و اگر بزرگان صحابه او را واجب القتل مى‌دانستند، مى‌بايست صريحا اين مسأله را بيان كنند تا شبهه از مردم برطرف گردد.

امام عليه السّلام فهميد كه گوينده نظر به آن حضرت دارد، لذا با اين عبارت ظريف پاسخ او را بيان فرمود.

به هر حال اين سخن نشان مى‌دهد كه اگر امام عليه السّلام به طور جدّى به حمايت از عثمان برنخاسته، در اين امر تنها نبوده است، بلكه همه بزرگان صحابه چنين موضعى را داشتند، پس چرا اشكال متوجّه آن حضرت شود؟

در پايان خطبه امام عليه السّلام ضمن بيان كوتاهى، تحليل روشنى از قتل عثمان و عوامل آن ارائه مى‌دهد و مى‌فرمايد:

«من جريان كار عثمان را در عبارتى كوتاه و پر معنا، براى شما خلاصه مى‌كنم: او استبداد ورزيد، استبداد بسيار بدى و شما ناراحت شديد و واكنش بدى نشان‌

[١] شرح نهج البلاغه، ابن ميثم، جلد ٢، صفحه ٥٧.