پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٣٢ - عوامل قتل عثمان

شرح و تفسير

عوامل قتل عثمان‌

همان گونه كه در آغاز اين خطبه اشاره شد، خطبه ناظر به مسأله قتل عثمان و تجزيه و تحليل‌هاى مربوط به آن است.

مى‌دانيم كه مسأله قتل عثمان، ريشه‌هاى شناخته شده‌اى در اعمال او داشت و پيامدهاى عظيمى در جهان اسلام، از آن آشكار گشت كه تا مدّتها تاريخ اسلام را تحت تأثير قرار داد.

همه محقّقان مى‌گويند كه سوء تدبير عثمان در امر حكومت و تبديل آن به يك امر فاميلى و حيف و ميل عظيم در بيت المال و ظلم فراوان بستگان او نسبت به توده‌هاى مستضعف، سبب يك انزجار و تنفّر عمومى گشت، تا آنجا كه يك گروه چند صد نفرى، خانه او را محاصره و به او حمله كرده و او را كشتند و سپاه عظيم اسلام- كه فاتح مصر ايران و روم بود- در برابر آن، سكوت اختيار كرد، چرا كه از كارهاى او ناراضى بودند و يا او را مستحق قتل مى‌دانستند، ولى بعد از كشتن او مردم دو گروه شدند: گروهى- كه شايد اكثريت را تشكيل مى‌دادند- به اين قتل راضى يا لااقل نسبت به آن بى‌تفاوت بودند. گروه ديگرى او را مظلوم مى‌دانستند.

در اين ميان، منافقان براى ايجاد تفرقه در صفوف مسلمانان و تغيير مسير خلافت از امير مؤمنان على عليه السّلام- كه مورد قبول اكثريت قريب به اتفاق مردم واقع شده بود- دست به كار شدند و مسأله قتل عثمان را دستاويزى براى رسيدن به مقاصد شوم خود كردند و به اصطلاح، پيراهن عثمان، تبديل به يك اهرم نيرومند سياسى براى اغفال توده‌هاى ناآگاه شد.

طبيعى است كه در ميان اصحاب و ياران على عليه السّلام از هر دو گروه، وجود داشتند، هر چند گروه دوم طبق تصريح برخى از مورخان در اقليّت بودند و نيز طبيعى است كه در باره قتل عثمان، از آن حضرت به طور مكرّر سؤال مى‌كردند و امام عليه السّلام ناچار بود در اينجا پاسخى بدهد كه هم واقعيتهاى تاريخى در آن منعكس باشد و هم‌