جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ١٢٨ - غزل ٤٣٦ گر دست دهد در خم زلفين تو بازم

عاشقانت مرگ مرا اختيارى دانند و شهادت به مستى‌ام پس از مردن خواهند داد و با تكبيرات چهارگانه به فناى فعل و صفت و اسم و ذات نماز خواهند گذاشت.

و يا بخواهد بگويد: چنانچه پيش از مردن، ديدارت و خنده‌ات بر من، مرا از من بگيرد و به نابودى‌ام كشد، جاى آن است كه دوستانت با تكبيرات نماز ميّت شهادت به نيستى من و مقام لا اسم و رسمى‌ام دهند.

و يا منظور اين باشد كه: محبوبا! چون به خنده لبانت (كه نوعى از تجلّى‌ات مى‌باشد) مرا كُشتى و جان به پيشگاهت سپردم، چشمان مستت و نوع ديگرى از جلوه‌ات را خواهانم، تا به فنايم نماز خواند (چهار تكبير- به بقايم برقرار سازى.

كنايه از اينكه: عاقبت كار عاشقى و سير الى اللَّه آن وقت نتيجه مى دهد، كه در طريق سوداى دوست، عاشق هرچه را از خود مى داند از دست بدهد و فناى در معشوق پيدا كند. به گفته خواجه در جايى:

و در جاى ديگر مى گويد:

[١] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٤٣٢، ص ٣١٨.

[٢] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٤٣٥، ص ٣١٩.