جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ١٨٤ - غزل ٤٤٥ مرحبا طاير فرخ رخ فرخنده پيام!

وى خبر دهد. به قول مصلح الدّين سعدى شيرازى:

الهى كه لطف ازلى دوست كه با «وَ أَشْهَدَهُمْ عَلى‌ أَنْفُسِهِمْ: أَ لَسْتُ بِرَبِّكُمْ»[٢]: (و آنان را بر خودشان گواه گرفت كه: آيا من پروردگار شما نيستم.) در خلقت تمثّلى نورى شامل حال عشّاق شد و «بَلى‌، شَهِدْنا»[٣]: (بله، گواهى مى دهيم.) گفتند، در اين عالم هم كه آخرين عالم ايشان است شامل حال گردد، تا بتوانند به خود باز آيند و از غفلت بيرون شوند و باز «بَلى‌ شَهِدْنا» از «وَ أَشْهَدَهُمْ عَلى‌ أَنْفُسِهِمْ: أَ لَسْتُ بِرَبِّكُمْ» گويند، زيرا اين شهود است كه ايشان را از خود مى گيرد و به مقام مخلصيّت قرار مى‌دهد و به كام مى رساند و شيطان را ناكام مى سازد؛ كه: «لَأُغْوِيَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ، إِلَّا عِبادَكَ مِنْهُمُ الْمُخْلَصِينَ»[٤]: (بى گمان همه آنها جز بندگان پاك [به تمام وجود] ات را گمراه خواهم نمود.)

ظاهر اين است كه اين بيت اشاره به قبول عرض امانت باشد و بخواهد بگويد:

چون عرض امانت در ازل بر جهانيان شد و از تحمّل آن سرباز زدند، اين انسان بود كه عاشق وار آن را پذيرفت و به حمل آن تن در داد؛ كه: «إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمانَةَ عَلَى السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ الْجِبالِ، فَأَبَيْنَ أَنْ يَحْمِلْنَها، وَ أَشْفَقْنَ مِنْها، وَ حَمَلَهَا الْإِنْسانُ»[٥]: (براستى كه.

[١] - گلستان سعدى، ص ٢.

[٢] ( ٢، ٣) اعراف: ١٧٢.

[٣] ( ٢، ٣) اعراف: ١٧٢.

[٤] - ص: ٨٢- ٨٣.

[٥] - احزاب: ٧٢.